grondwet

Een kleine geschiedenis van burgerschap

In deze podcast staat burgerschap centraal. Wat is de historie en aanleiding van dit relatief ‘nieuwe begrip’ in ons onderwijs? Hoe gingen we ‘vroeger’ om met vraagstukken rondom participatie, democratie en kennis van de wereld? Wat kunnen we leren van onze onderwijsgeschiedenis? Kortom, een poging om ‘een kleine geschiedenis van burgerschapsonderwijs’ in Nederland samen te stellen in deze aflevering.

Te gast om hierover te praten zijn Arthur Pormes, docent maatschappijleer en vakdidacticus verbonden aan het Interfacultair Centrum voor Lerarenopleiding, Onderwijsonderzoek en Nascholing van de Universiteit Leiden (ICLON) en Pieter van Rees, universitair docent burgerschap en educatie aan de universiteit van humanistiek.

Deze podcast maak ik samen met het Expertisepunt Burgerschap. Deze aflevering is de opmaat naar vier speciale afleveringen over burgerschap die dit jaar nog verschijnen. Gasten in de volgende aflevering zijn lector burgerschapsonderwijs Hessel Nieuwelink en directeur onderwijs Hans Teunissen bij middelbare school De Nassau en vicevoorzitter van D66.

Check zeker ook de boeken en bronnen die voorbijkwamen in de podcast:

Handboek burgerschapsonderwijs voor het voortgezet onderwijs

Democracy may not exist, but we’ll miss it when it’s gone

Burgerschap, politiek filosofische perspectieven

Political education. The science of democratic citizenship education in the United States and the Netherlands

The struggle for the American curriculum

Van wie is de burger? Omstreden democratie in Nederland 1945- 1985

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Is het tijd voor wat minder vrijheid in ons onderwijs?

Artikel 23 in de grondwet gaat over de vrijheid van onderwijs. Ten tijden van de vastlegging van deze grondwet had deze een sterk religieuze oorsprong. Het werd mogelijk om op basis van religieuze motieven een school te stichten. In de afgelopen 50 speelt religie echter een steeds kleinere rol in ons onderwijs. En het is opvallend dat er steeds vaker discussie is over grondwetsartikel 23. Want onze grondwettelijke ‘onderwijsvrijheid’ maakt het lastig om als overheid sturing te geven aan onderwijskwaliteit. Dit is bijvoorbeeld terug te zien in het uitwerken van curriculumdoelen. Die zijn zeer vaag. En wat te doen met scholen die onverdraagzaam zijn of er on-democratische opvattingen op nahouden? De onderwijsinspectie kan dit soort scholen lastig aanpakken. De nieuwe wet rondom burgerschap maakt dit er niet makkelijker op. Sterker nog: het zal ons onderwijs waarschijnlijk nog veel ingewikkelder maken.

Ook staat de onderwijsinspectie er uiteindelijk zwak voor wanneer ze specifieke scholen wil aanspreken op onderwijskwaliteit of het niet halen van kerndoelen. Het is nog steeds goed mogelijk je als school te verschuilen achter artikel 23 van de grondrecht. Bijvoorbeeld door een relatie te leggen met specifieke pedagogische opvattingen, innovatieve ideeën, ideologieën of andere goed bedoelde intenties. Dit roept de vraag op: Is het tijd voor wat minder (juridische) vrijheid in ons onderwijs? Is artikel 23 een blok aan ons been geworden of toch eigenlijk heel wezenlijk voor onze samenleving?

Hoog tijd om de grondwet eens uitgebreid te bespreken en door te nemen. Aan tafel zit Paul Zoontjes. Paul was jarenlang hoogleraar onderwijsrecht aan de Tilburg University. Hij was tussen 2008 en 2015 lid van de onderwijsraad. In 2019 verscheen zijn boek Onderwijsrecht. Eenheid in verscheidenheid, uitgegeven door Boom juridisch. In deze podcast nemen we de vrijheid van onderwijs, we bespreken we de oorsprong van de wet en intentie. Vervolgens behandelen we de belangrijkste uitdagingen die er vandaag de dag zijn en stellen we ons de vraag: Hoeveel vrijheid van onderijs kan onze samenleving aan?

Het is zeker de moeite waard om enkele artikelen van Paul te bestuderen! Bijvoorbeeld zijn afscheidsrede over burgerschap of het onderzoek wat hij vanuit de onderwijsraad coördineerde rondom de discussie over de vrijheid van onderwijs. Een link naar zijn boek over onderwijsrecht vind je hierboven.

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!