Wat moet je weten om het nieuws te begrijpen, maatschappelijke discussies te volgen en een eigen oordeel te vormen? Een betekenisvol gesprek tussen leerlingen in de klas over een controversieel onderwerp vraagt veel meer dan naar elkaar luisteren en oordelen opschorten. Zonder kennis van begrippen, geschiedenis en achtergronden blijft veel van de complexiteit buiten beeld. En dat is niet alleen zonde, het is ook niet wenselijk in deze tijd (zelfs gevaarlijk). Hiermee kent culturele geletterdheid een sterke pedagogische component, iets wat nog wel eens uit het oog wordt verloren. Kennis emancipeert jongeren. En dat vraagt om gepassioneerde en betrokken leerkrachten en docenten die deze kennis kunnen overdragen.

Wouter Smets, universitair docent aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en docent geschiedenis in Antwerpen, onderzoekt het belang van culturele geletterdheid in zijn nieuwe boek Voorbij de kennisarmoede. Hij pleit voor een gemeenschappelijke kennisbasis die leerlingen helpt om de wereld te begrijpen én bestaande verhoudingen kritisch te bevragen. Maar welke kennis hoort daarin thuis? Wie bepaalt welke verhalen we doorgeven? En hoe voorkomen we dat culturele geletterdheid vooral neerkomt op het behouden van de perspectieven die al dominant zijn?

We bespreken de verhouding tussen feitenkennis en kritisch denken, de betekenis van concrete curriculumkeuzes en de verantwoordelijkheid van scholen en beleidsmakers. Ook komt het lezen van moeilijke teksten aan bod: waarom hebben leerlingen en studenten daarbij begeleiding nodig, tot in het hoger onderwijs? Wouter verbindt zijn analyse aan praktische mogelijkheden. Samen teksten lezen, leermiddelen kritisch beoordelen en als team bespreken wat leerlingen moeten kennen: het zijn concrete stappen om kennisrijker onderwijs vorm te geven. Haalbaar, concreet en vooral wenselijk.

Kernpunten uit het gesprek:

🧠 Kritisch denken vraagt inhoudelijke kennis. Verbanden leggen, argumenten beoordelen en maatschappelijke vraagstukken begrijpen veronderstellen kennis van het onderwerp.

🌍 Culturele geletterdheid gaat ook over erbij horen. Smets wil een gedeelde kennisbasis verbinden aan de vraag welke verhalen en perspectieven onvoldoende worden gezien.

⚖️ Kenniskeuzes zijn niet neutraal. Wat een school onderwijst, kan bestaande machtsverhoudingen bevestigen, maar leerlingen ook helpen die te begrijpen en te bevragen.

📚 Leren lezen blijft een onderwijsopdracht. Ook studenten in het hoger onderwijs hebben begeleiding nodig bij het doorgronden van moeilijke vakliteratuur.

🔍 Kennisrijker onderwijs begint met concrete keuzes. Scherpere curriculumafspraken, inhoudelijk teamoverleg en een kritische blik op leermiddelen bieden volgens Smets aanknopingspunten.

Quotes uit het gesprek:

“Als je dus een schoolboek maakt met allemaal witte mannen in, dan bevestig je een bepaalde machtsstructuur.”

“Ook op de hogeschool moet je nog leren om een academische tekst, een moeilijkere tekst te leren lezen.”

“Dus niet alleen maar een ellenlange nieuwsbrief zoals ik altijd deed die nooit iemand leest, maar echt ouders te betrekken bij het onderwijs zelf.”

Tijdstempels

00:00 – Welkom Wouter
00:46 – Kennisarmoede benoemen
02:29 – Culturele geletterdheid
05:30 – Gedeelde kennisbasis
09:31 – Controversiële onderwerpen
11:28 – Onwetendheid doorbreken
12:42 – Gezamenlijke curriculumkeuzes
15:07 – Concrete onderwijsdoelen
18:03 – Feiten verbinden
20:30 – Kritisch denken
22:38 – Kennis macht
27:21 – Complexiteit uitleggen
31:03 – Lezen begeleiden
35:08 – Samen lezen
36:13 – Kennisrijker onderwijs

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?