Gedrag in de klas ontstaat zelden uit het niets. Wat op het eerste gezicht lijkt op expres iets weigeren, storen of escaleren, heeft vaak een aanloop: een overgang die schuurt, een taak die te moeilijk is, spanning van thuis, onzekerheid of een leerling die nog niet goed weet hoe hij met emoties kan omgaan. Juist daarom ligt de sleutel niet alleen bij het corrigeren van gedrag, maar bij het leren kijken naar wat eraan voorafgaat. Over de vraag hoe de leerkracht sleutel is tot gedrag in de klas praat ik met Tessa de Bok, leerkracht speciaal basisonderwijs, redactielid van JSW en schrijfster van het activiteitenboek voor verlies en rouw. En Ruchama Brunsveld, orthopedagoog en leerkracht in het speciaal onderwijs. Momenteel is ze kwaliteitscoördinator bij basisschool Aventurijn in Houten. Allebei schreven ze mee aan het themadeel van JSW over gedrag in de klas!

In dit gesprek staat de rol van de leerkracht centraal: als degene die structuur biedt, voorspelbaar reageert, relaties onderhoudt en tegelijk de veiligheid van de hele groep bewaakt. Dat vraagt pedagogische tact. Soms helpt nabijheid, soms duidelijke consequenties, soms een rustmoment, en soms is extra observatie of expertise nodig. Een belangrijke lijn is dat positief gedrag niet vanzelf ontstaat door vooral te zeggen wat niet mag. Leerlingen hebben baat bij concrete verwachtingen, rustige routines en volwassenen die benoemen wat wél helpt. Daarmee wordt gedrag niet versimpeld tot een individueel probleem, maar gezien als iets dat ontstaat in interactie tussen leerling, leerkracht, groep en context.

Kernpunten uit het gesprek

🔑 De leerkracht heeft veel invloed op gedrag door structuur, voorspelbaarheid en duidelijke verwachtingen. Dat betekent niet dat al het gedrag verdwijnt, maar wel dat veel onrust voorkomen kan worden.

👀 Escalatie begint vaak eerder dan het moment waarop gedrag zichtbaar problematisch wordt. Goed observeren helpt om signalen als wiebelen, grapjes maken, zuchten of discussie zoeken tijdig te herkennen.

🧩 Het ABC-model helpt om gedrag niet als los incident te zien, maar te kijken naar aanleiding, gedrag en gevolg. Daardoor wordt duidelijker wanneer en waardoor bepaald gedrag steeds terugkomt.

🤝 Een sterke relatie tussen leerkracht en leerling werkt de-escalerend. Juist na een conflict of rustmoment is herstel belangrijk, zodat een leerling ervaart dat er opnieuw begonnen kan worden.

🌱 Positieve bekrachtiging vraagt om concreet benoemen wat goed gaat. Niet alleen “goed zo”, maar precies aangeven welk gedrag helpt, maakt verwachtingen zichtbaar voor de hele groep.

Quotes uit het gesprek:

“Ik denk dat jij als leerkracht al heel veel gedrag stiekem weg kan nemen. Niet dat het gedrag er dan nooit meer is, maar wel dat je veel gedrag kan voorkomen als leerkracht.”

“De leerkracht heeft gewoon een grote invloed op het klimaat, op de veiligheid in de klas en de interacties in de klas.”

“Een goede instructie geven of goed klassenmanagement, dat is heel zichtbaar. Maar een stevige of goede band opbouwen is niet altijd direct zichtbaar.”

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!

Tijdstempels

00:04 – Introductie van het thema
00:45 – Gasten voorstellen
03:27 – Gedrag leerkracht
05:09 – Professionele ruimte
05:45 – Emotionele voorspelbaarheid
07:51 – Escalatie voorkomen
10:15 – Samen observeren
11:26 – Individueel aanspreken
12:08 – ABC model
13:32 – Trauma herkennen
16:27 – Veilige landingsplaats
18:43 – Structuur consequenties
20:12 – Weerbaarheid oefenen
21:57 – Positief bekrachtigen
28:38 – Groep of individu