Didactiek en Pedagogiek

Instructie – Toetsen – Vakmanschap – Voorkennis – EDI – Veiligheid – Leren lezen – Herhalen – Leerlingvolgsysteem – Rekenen – Vertrouwen – Pesten – Maakonderwijs – Checken van begrip – Kennis – Toetsrevolutie – Formatief handelen – Stress – Nieuwsgierigheid

Wat hebben leerlingen in het VSO nodig om tot leren te komen?

20 april 2026 Didactiek en Pedagogiek 0:40:03

In deze podcast aflevering ben ik te gast bij VSO De Veenlanden in Almelo. Een school die speciaal voortgezet onderwijs aanbiedt aan kinderen tussen de 12 en 20 jaar met een cluster 4-indicatie. Dit zijn kinderen met gedrags- en psychiatrische problemen, die thuis of op school in de problemen zijn geraakt. Er gaan hier ongeveer 110 leerlingen naar school en er werken 46 gespecialiseerde onderwijsprofessionals. Het team van VSO De Veenlanden zet al jaren sterk in het op creëren van een veilige en stabiele leeromgeving. Ze doen dit vanuit het perspectief van verbindend gezag en geweldloos verzet.

Ik spreek hierover met Dirk Jan Robbe, directeur van VSO De Veenlanden en Youri Vendrig, docent economie en ondernemen. Hij is ook mentor van de vierdejaars leerlingen basis en kader. Leren begint hier niet bij de methode, maar bij veiligheid, voorspelbaarheid en relatie. Voor jongeren in het voortgezet speciaal onderwijs is school vaak geen neutrale plek meer: ze komen binnen met ervaringen van mislukking, wantrouwen of escalatie. Dat maakt de vraag urgent wat er eigenlijk nodig is voordat onderwijs weer mogelijk wordt.

In dit gesprek wordt duidelijk hoe sterk pedagogiek en didactiek met elkaar verweven zijn. Een leerling moet zich gezien weten, grenzen moeten helder zijn en professionals moeten hun eigen reacties leren begrijpen. Juist dat laatste krijgt veel aandacht: niet alleen kijken naar gedrag van leerlingen, maar ook naar wat gedrag oproept bij volwassenen. Verbindend gezag en geweldloos verzet worden daarbij niet neergezet als zachte alternatieven zonder grenzen, maar als een manier om gezag op te bouwen vanuit relatie, duidelijkheid en volgehouden aanwezigheid.

Tegelijk klinkt er een stevige analyse van het systeem door. Leerlingen komen later in beeld, zijn vaak al verder vastgelopen en moeten in minder tijd alsnog grote stappen zetten. Dat vergroot de druk op scholen die specialistisch werken, terwijl de maatschappelijke en beleidsmatige discussie vaak juist richting inclusie beweegt. De kern van het gesprek is daarom dubbel: deze leerlingen hebben maatwerk en specialistische ondersteuning nodig, én ze hebben net zo goed recht op krachtig, ambitieus onderwijs.

Kernpunten uit het gesprek

🔹 Veel leerlingen komen pas in het VSO terecht nadat zij in het reguliere onderwijs al langdurig zijn vastgelopen, waardoor scholen eerst veiligheid en vertrouwen moeten herstellen voordat leren weer mogelijk wordt.

🔹 Verbindend gezag betekent niet dat grenzen verdwijnen, maar dat gezag wordt opgebouwd vanuit relatie, duidelijkheid en de-escalatie in plaats van vanuit macht of straf.

🔹 Professionals moeten niet alleen het gedrag van leerlingen begrijpen, maar ook hun eigen triggers leren herkennen; pedagogisch handelen vraagt dus om zelfreflectie en intervisie.

🔹 De school biedt veel maatwerk, van diplomagerichte leerwegen tot arbeidsgerichte routes en één-op-één onderwijs, maar die breedte maakt de organisatie ook complex.

🔹 De grote opgave voor de komende jaren is om pedagogische kracht en didactische kwaliteit nog sterker met elkaar te verbinden, zodat leerlingen niet alleen tot rust komen, maar ook daadwerkelijk tot leren.

Quotes uit het gesprek:

“Je moet eerst de akker ploegen en daarna kun je pas zaaien.”

“Het ijs is meedogenloos als het koud is.”

“Ik denk dat leerlingen bij ons extra recht hebben op goed onderwijs.”

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:00 – Welkom en introductie

00:53 – Doelgroep VSO

03:36 – Stedelijke context

04:32 – Zij instroom onderwijs

05:41 – Pedagogische basis

08:19 – Beschadigde instroom

10:53 – Schoolaanwezigheid

13:32 – Didactische druk

15:42 – Leerwegen maatwerk

19:25 – Professionele spanning

22:00 – Waakzame zorg

23:27 – Verbindend gezag

27:30 – Professionele zelfreflectie

32:20 – Ontwikkeling monitoren

34:28 – Toekomst VSO

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Hoe geef je nieuwkomersonderwijs vanuit hoge verwachtingen?

15 april 2026 Didactiek en Pedagogiek 0:35:41

Hoge verwachtingen klinken mooi, maar krijgen pas betekenis als je ze ook didactisch waarmaakt. Juist in nieuwkomersonderwijs wordt zichtbaar hoe belangrijk dat is: leerlingen hebben recht op kennisrijk onderwijs, op deelname aan dezelfde inhoud als klasgenoten en op leraren die niet de lat verlagen zodra taal een drempel vormt. Maar hoe geef je hier concreet handen en voeten aan?

Om hier meer te weten over te komen hebben we de podcast apparatuur ingepakt en opgesteld middenin de Schilderswijk in Den Haag. Ik ben te gast bij de Jan Ligthartschool, een openbare basisschool die vanuit hoge verwachtingen onderwijs verzorgt aan nieuwkomers. Weetje: Dit is de plek waar deze bekende onderwijsvernieuwer begin 20ste eeuw leidinggaf aan zijn eerste school! De school is een aspirant-expertiseschool voor ontwikkelkracht en momenteel is het leertraject voor andere scholen in ontwikkeling. Ik ga ik in gesprek met Ira Ekhart, sinds 4 jaar leerkracht nieuwkomers en burgerschapscoördinator. Met Lisa Peters leerkracht bovenbouw en gedragsspecialist en Anne Kreuger, begeleider en trainer bij expertisescholen ontwikkelkracht

In het gesprek wordt duidelijk dat hoge verwachtingen in nieuwkomersonderwijs begint bij een andere blik op meertaligheid. De thuistaal is geen hindernis die eerst moet verdwijnen, maar een bron waarop verder gebouwd kan worden. Dat vraagt om onderwijs waarin visualisering, taalsteun, interactie en thematisch werken geen losse trucs zijn, maar een doordachte aanpak. Tegelijk vraagt het ook iets van leraren zelf: lef om methodes losser te gebruiken, vertrouwen in de leerling, en de bereidheid om voortdurend te blijven leren.

Wat hier sterk naar voren komt, is dat hoge verwachtingen niet hetzelfde zijn als ongeduld. Nieuwkomers hebben tijd nodig om taal en schoolse routines op te bouwen. De kunst is dus om ambitie te combineren met realisme: hetzelfde doel voor ogen houden, maar de route ernaartoe slim, ondersteunend en menselijk vormgeven. Precies daar krijgt goed nieuwkomersonderwijs zijn pedagogische en maatschappelijke betekenis.

Kernpunten uit het gesprek

🔍 Hoge verwachtingen betekenen niet dat je de ondersteuning snel afbouwt, maar dat je het leerdoel hoog houdt en de route ernaartoe toegankelijk maakt met taalsteun, visualisering en rijke interactie.

🌍 Meertaligheid wordt benaderd als kracht. De eigen taal en cultuur van leerlingen helpen juist om nieuwe kennis en het Nederlands beter te begrijpen en te verankeren.

🧩 Goed nieuwkomersonderwijs zit vaak in kleine didactische keuzes: teksten vertalen, moeilijke woorden markeren, beelden toevoegen en leerlingen laten meedoen aan hetzelfde thema als de rest van de groep.

🤝 De schoolcultuur is cruciaal. Open uitwisseling, gezamenlijke scholing en structurele tijd om met elkaar te leren maken het mogelijk om complexe vragen samen te dragen.

📈 Opbrengsten worden niet alleen bekeken vanuit externe normen, maar ook vanuit groei ten opzichte van de leerling zelf. Dat helpt om ontwikkeling eerlijker en betekenisvoller te volgen.

Quotes uit het gesprek:

“Ga een nieuwkomersleerling die net instroomt niet met een apart mapje wegzetten of ga het doel lager maken. Nee, hetzelfde doel houden.”

“Durf er dus op te vertrouwen op die leerling en durf dus ook op te vertrouwen op jezelf als school.”

“Een kind heeft nog gemiddeld vijf jaar ondersteuning nodig. Realiseer je dat.”

Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdremoelig meedoen of meer informatie over de expertiescholen? Check dan hier de link!

Boeken en linkjes uit het gesprek

Talenbewust lesgeven

Traumasensitief lesgeven

Oratie van Lisa Gaikhorst over hoge verwachtingen en gelijke kansen

LOWAN, de landelijke organisatie voor nieuwkomersonderwijs

Rapport van de Onderwijsraad over meertaligheid en thuistaalgebruik

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:28 – Intro samenwerking Ontwikkelkracht
01:21 – Hoge verwachtingen?
03:43 – Nieuwkomersklas
04:59 – Schoolpopulatie
06:30 – Expertiseschool en leren
08:08 – Taalsteun visueel
11:21 – Thuistaal kracht
14:54 – Zelfde doelen
20:46 – Teamvisie
22:47 – Professioneel leren
24:22 – Groei volgen
28:34 – Valkuilen en sturing
29:49 – Leertraject ontwikkelen
33:00 – Boekentips
35:13 – Afsluiting gesprek

Wanneer leer je kinderen echt ‘goed’ rekenen?

9 april 2026 Didactiek en Pedagogiek 38:24

Goed rekenonderwijs begint niet bij de vraag waarom een kind iets nog niet kan, maar bij de vraag wat een leerkracht precies moet doen om dat leren mogelijk te maken. In dit gesprek verschuift het perspectief daarom bewust van leerling naar professional: niet kinderen moeten “beter leren rekenen”, maar wij moeten kinderen beter leren rekenen. Hierover spreek ik met Wied Ruijssenaars en Anouk Kersten. Wied is emiritus hoogleraar Orthopedagogiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Samen met Cécile Ruijssenaars-Elshoff onder andere auteur van de boeken Berekend! en Eerste Hulp Bij Instructie. Anouk is leerkracht op De Uilenspiegel, een school voor ervaringsgericht onderwijs. Ze is ook rekencoördinator in opleiding.

Dat vraagt om vakmanschap. De gasten laten zien dat goed rekenonderwijs staat of valt met zicht op voorkennis, een heldere opbouw van procedures en het vermogen om doelgericht te kiezen wat wél en niet nodig is uit methode en curriculum. Juist daar wringt het volgens hen vaak: methodes zijn overladen, leerlijnen worden onvoldoende bewaakt en de overdracht tussen groepen is lang niet altijd vanzelfsprekend.

Tegelijk klinkt er ook een constructieve boodschap door. Rekenen hoeft niet droog of mechanisch te zijn. Betekenisvolle activiteiten, rijke contexten en aandacht voor welbevinden kunnen helpen, zolang ze verbonden blijven met expliciete instructie en stevige kennisopbouw. Wie kinderen wil laten rekenen in de wereld, moet eerst zorgen dat de bouwstenen aanwezig zijn.

Zo ontstaat een praktische maar belangrijke boodschap: vereenvoudig waar het kan, wees precies waar het moet. En houd als leerkracht de regie over het leerproces in de klas.

Kernpunten uit het gesprek

🔹 Goed rekenonderwijs begint bij de professional niet bij de leerling: de centrale vraag is niet wat een kind niet goed kan (of mankeert, denk aan dyscalculie), maar wat een leerkracht systematisch dient aan te bieden, uit te leggen en te oefenen.

🔹 Voorkennis is doorslaggevend. Zonder zicht op voorkennis, procedures en de opbouw daartussen raakt instructie al snel te algemeen of ineffectief.

🔹 Veel methodes zijn volgens de gasten overvol. Niet alles wat in een les staat, draagt direct bij aan het leerdoel; schrappen kan ruimte geven voor meer oefening en gerichtere instructie.

🔹 Betekenisvol rekenen is waardevol, maar alleen als het verbonden blijft met expliciete kennisopbouw. Contexten, verhalen en activiteiten vervangen de basis niet.

🔹 Een vaste basisprocedure helpt alle leerlingen, juist ook de zwakkere. Variatie kan daarna volgen, maar vraagt steeds om teruggrijpen op een helder fundament.

Quotes uit het gesprek:

“Wij zijn degene die de kinderen moeten leren rekenen. Leg niet telkens de verantwoordelijkheid bij de leerling.”

“Je kunt in veel gevallen gewoon de helft wegknippen en dan hou je dus tijd over om belangrijkere dingen te doen.”

“Een methode is een middel en zelf ben jij daarin leidend en sturend. Maar wees alsjeblieft geen slaaf van je methode.”

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:00 – Welkom en introductie
01:40 – Centrale vraag
03:04 – Professionele verschuiving
04:38 – Rekenen in de praktijk
05:11 – Ervaringsgericht onderwijs
06:13 – Zorgen rekenonderwijs
07:53 – Overladen methodes
11:30 – Doelgericht werken
16:03 – Belang voorkennis
19:17 – Misverstand automatiseren
24:30 – Vaste procedure
28:33 – Betekenisvol rekenen
30:09 – Praktisch logboek
34:17 – Leren doe je samen
35:21 – Terug naar vakmanschap

Hoe geef je thematisch onderwijs vorm vanuit hoge verwachtingen naar iedere leerling?

20 maart 2026 Didactiek en Pedagogiek 34:41

Is thematisch onderwijs wel geschikt voor kinderen die minder schoolse kennis meekrijgen vanuit thuis of kennis van de Nederlandse taal missen? Hoog tijd om het hier uitgebreider te hebben! Ik spreek hierover met Daisy Mertens, leraar bij de taalschool in Panningen. Eerder leerkracht van het jaar in 2016 en Global Teacher Prize finalist in 2019. Daisy is ook raadslid van de onderwijsraad en primor kwaliteitsvol nieuwskomersonderwijs. En aan tafel zit Loes de Smet, leerkracht in groep 4 bij Het Open Venster in Rotterdam Zuid en lesauteur van Wetenswaardig.

Deze podast is opgenomen tijdens de Nationale Conferentie Thematisch Onderwijs in de Rijtuitgenloods in Amersfoort op 28 januari. Wist je dat er bijna 1.000 leerkrachten en onderwijsprofessionals bij elkaar kwamen om kennis uit te wisselen over thematisch onderwijs? Ook stonden we stil bij de lancering van Wetenswaardig, een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs! Check Tjipcast voor meer afleveringen over thematisch onderwijs.

Van fonemisch bewustzijn naar beginnend leren lezen en spellen

16 maart 2026 Didactiek en Pedagogiek 42:33

Leren lezen begint niet pas op het moment dat een kind letters aan woorden koppelt. Daarvoor ligt een minder zichtbaar, maar beslissend fundament: het bewust worden van klanken, woorden, zinnen en de manier waarop gesproken taal is opgebouwd. Wie dat fundament zorgvuldig legt, vergroot de kans dat kinderen later vloeiend leren lezen en spellen — en voorkomt dat zij al vroeg achterstanden oplopen die nog jaren kunnen doorwerken.

Marita Eskes en Marcel Schmeier schreven hierover het boek Van fonemisch bewustzijn naar beginnend leren lezen en spellen. Daarin werken zij een systematische opbouw uit van activiteiten en lessen die jonge kinderen voorbereiden op het leren lezen. Hun uitgangspunt is dat deze basis niet vanzelf ontstaat en ook niet afhankelijk zou moeten zijn van toevallige gewoontes in de klas. Goede instructie in de vroege jaren kan een groot verschil maken.

Opvallend in hun aanpak is de nadruk op kleine, concrete didactische keuzes: veel vragen stellen, alle leerlingen activeren, woorden expliciet uitleggen en hardop laten herhalen en systematisch opbouwen van eenvoudig naar complex. Daarmee is goed onderwijs niet alleen een kwestie van inhoud, maar ook van vorm. Het gesprek laat zien hoe sterk vroege taal- en leesdidactiek samenhangt met kansengelijkheid, succeservaringen en het voorkomen van onnodige leesproblemen.

Kernpunten uit de podcast:

🔤 Fonologisch en fonemisch bewustzijn vormen de basis onder beginnend lezen en spellen. Kinderen moeten eerst begrijpen wat klanken, woorden, zinnen en letters zijn voordat complexere leesvaardigheden stevig kunnen ontstaan.

🧩 Goede instructie is systematisch opgebouwd. Door subdoelen bewust te ordenen en stapsgewijs aan te bieden, voorkom je dat kinderen moeten werken met kennis of vaardigheden die nog onvoldoende zijn verankerd.

🗣️ Directe instructie bij jonge kinderen is niet passief, maar juist interactief. De kracht zit in het voortdurend activeren van alle leerlingen, hardop laten verwoorden, denktijd geven en begrip steeds tussendoor controleren.

📚 Rijke taal en expliciete instructie versterken elkaar. Door woorden bewust aan te leren en kinderen die woorden ook zelf te laten gebruiken, groeit niet alleen hun leesbasis, maar ook hun mondelinge taalvaardigheid.

🛠️ Sterker onderwijs kan leesproblemen helpen voorkomen. Niet elk probleem is te vermijden, maar betere didactiek, heldere leerlijnen en tijdige monitoring kunnen wel degelijk het aantal kinderen met hardnekkige leesproblemen verminderen.

Quotes uit het gesprek

“Het fundament van goed leren lezen en spellen wordt gelegd in de kleutergroepen.”

“Het gaat niet alleen om de leerlingen te helpen, maar om de onderwijzers te onderwijzen.”

“Een leerling die goed kan lezen, die vindt het doorgaans ook leuker.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Boeken en tips

Van fonemisch bewustzijn naar beginnend leren lezen en spellen in 100 lessen

Technisch lezen in een doorlopende lijn

Begrijpend lezen in een doorlopende lijn

Expliciete Directe Instructie in het voortgezet onderwijs

Bordwerk en aantekeningen, slow teaching in de 21ste eeuw

Effectief rekenonderwijs op de basisschool

Expliciete directe instructie 2.0

Zembla-uitzending over de explosieve toename van dyslexie diagnoses

Tijdstempels

00:05 – Introductie
01:23 – Brede doelgroep
03:07 – Gescripte lessen
08:20 – Fonemisch bewustzijn
11:17 – Systematische opbouw
15:29 – Misvattingen kleuters
18:53 – Leesrijp discussie
21:37 – Kennis tankstation
23:06 – Schoolvisie en instructie
24:56 – Letter instructie
29:03 – Team leren
31:02 – Formatief monitoren
33:56 – Boek onderdelen
37:18 – Dyslexie labels
39:53 – Slot

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Burgerschap in het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO)

12 maart 2026 Didactiek en Pedagogiek 0:40:48

Burgerschap in het voortgezet speciaal onderwijs kan snel gaan over grote thema’s als democratie, vrijheid en gelijkheid, terwijl de praktijk juist vraagt om kleine, concrete situaties: reizen met het openbaar vervoer, feedback ontvangen op je stage of een gesprek beginnen met iemand die je niet kent. In dit gesprek staat die vertaalslag centraal. Annette van der Laan (SLO) en Remko Grandia (intern begeleider in het VSO) laten zien waarom “functionele kerndoelen” zo zijn ingericht: gericht op redzaamheid in wonen, werken en vrije tijd, met leren in alledaagse contexten. Burgerschap blijkt dan geen los vak, maar iets dat samenhang zoekt met taal en rekenen, precies omdat leerlingen verbanden moeten kunnen leggen om het in het echte leven toe te passen.


Tegelijk wordt in deze aflevering duidelijk dat scholen meestal al best veel doen, maar dat het helpt om activiteiten te ordenen: met een gezamenlijke visie als verbindende “satéprikker” en de kerndoelen als “kapstok”. Ook de rol van leerlingen komt terug: initiatieven via leerlingenraad, een werelddag, en projecten in de wijk maken burgerschap tastbaar. En hoe monitor je persoonlijke ontwikkeling en groei? Niet afvinken of toetsen alsof het feitenkennis is, maar eerder monitoren via observatie, reflectie en transfer naar nieuwe leersituaties.

Een aantal kernbevindingen:

🧩 Functionele kerndoelen richten zich op praktische redzaamheid: leren in alledaagse contexten, voorbereid op wonen, werken en vrije tijd.

🧠➡️🚶 Samenhang organiseren maakt burgerschap krachtiger: taal en rekenen sluiten aan op dezelfde praktijksituaties, zodat leerlingen verbanden kunnen leggen en toepassen.

🪝 Kapstok gebruiken helpt om te ordenen: veel scholen doen al veel, maar door activiteiten aan kerndoelen te koppelen zie je doublures én hiaten.

🌍 Sociale identiteit is voorwaardelijk in het VSO: ‘jezelf en de ander’ vraagt extra aandacht om een plek te vinden in een diverse samenleving.

👥 Groei monitoren vraagt reflectie: ontwikkeling zie je in observatie, gesprek en transfer naar nieuwe situaties, niet in een afvinktoets.

Quotes uit het gesprek:

“De kerndoelen zijn de kapstok en de jassen zijn de activiteiten die je in de klas doet. Nou is dus de uitdaging om de jassen aan de juiste haakjes te hangen.” (Annette van der Laan)

“Samenhang is belangrijk omdat leerlingen uiteindelijk moeten leren om verbanden te zien. Op het moment dat iets los is, dan vinden veel leerlingen het ingewikkeld om dingen aan elkaar te koppelen.” (Remco Grandia)

“Groei is in eerste instantie voor deze leerlingen ten opzichte van zichzelf. Dus ga alsjeblieft geen vragenlijst invullen.” (Annette van der Laan)

Deze podcast maak ik samen met het Expertisepunt Burgerschap. Vorig jaar maakte ik al een reeks van vijf speciale afleveringen over burgerschap in het onderwijs. Van aanleiding naar praktijk, van kennis naar handelen. Je kunt deze afleveringen terugvinden en je bent helemaal bij als het gaat om burgerschap! Meer weten? Kijk voor meer informatie op www.expertisepuntburgerschap.nl

Meer weten over de kerndoelen die ter sprake kwamen in deze aflevering? Kijk hier!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:00 – Welkom en introductie
01:14 – Centrale vraag
01:30 – Kerndoelenboek VSO
02:12 – Functioneel leren
04:10 – Lijn en samenhang
06:59 – Rol van kennis
08:57 – Drie domeinen
10:17 – Jaarindeling school
12:22 – Gastsprekers praktijk
13:15 – Leerlingenraad inspraak
15:19 – Team visie
21:53 – Werkgroep aanpak
24:05 – Leerling input
27:45 – Wijk project
30:32 – Kennis ervaring
32:53 – Groei monitoren
38:19 – Adviezen en slot

Wat maakt jonge kinderen tot echte lezers?

2 maart 2026 Didactiek en Pedagogiek

Lezen begint niet bij het herkennen van letters, maar door met aandacht betekenisvolle verhalen te delen aan jonge kinderen. En dit start al vanaf enkele maanden oud! De kern van ontluikende geletterdheid is daarmee veel rijker dan het huidige onderwijsdebat over lezen ons laat zien. Vanuit deze gedachte ontvouwt Wilna Meijer een ander beeld van “leren lezen” dan het gangbare schema van klankbewustzijn, letterkennis en bijvoorbeeld vroege toetsing. Ze beschrijft hoe kinderen al heel jong, nog vóór ze geschreven letters naar klanken kunnen decoderen, zich als lezers kunnen gedragen. Kinderen herkennen verhaallijnen, “lezen” prentenboeken mee en ontwikkelen zo een liefde voor lezen. Hoe kunnen we ontluikende geletterdheid sterker cultiveren in ons huidige onderwijs?

Lezen is meer dan de optelsom van deelvaardigheden, maar een complex en verweven netwerk van taal, kennis, interpretatie, gesprek en ervaring. Juist omdat lezen zo verbonden is met betekenis en wereldkennis, wordt volgens haar de kleuterfase kwetsbaar wanneer die vooral wordt ingericht als voorbereiding op technische instructie en (impliciete) toetspraktijken. Hoe dit anders kan zet ze in deze podcast specifiek uiteen. Haar boek Wat jonge kinderen echte lezers maakt gaat over ontluikende geletterdheid en is het eerste deel van een onderzoeksproject naar ‘de levenstijdperken’ van de lezer.

Kernpunten uit de podcast:

📌 Ontluikende geletterdheid draait om samen boeken lezen, gezamenlijke aandacht en groeiend verhaalbegrip, niet om vroege letter-klanktraining.
🧩 Deelvaardigheden stapelen (klanken, letters, strategieën) suggereert ten onrechte dat lezen een optelsom is, terwijl lezen juist een samenhangend, interactief proces is.
👀 Toetsen bij kleuters kan een verkeerd startpunt zijn: klanken isoleren uit woorden is voor veel jonge kinderen conceptueel moeilijk en weinig betekenisvol.
🗣️ Rijke dialogen over teksten (goed luisteren, doorvragen, terug naar de tekst) bouwen begrip, interpretatie en betrokkenheid en kunnen toetsen vaak vervangen.
📚 Veel lezen als motor: vloeiend lezen en leesnetwerken ontstaan vooral door leeskilometers en inhoudelijke rijkdom, óók in zaakvakken en non-fictie.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:05 – Intro en welkom
00:36 – Leesinteresse
02:26 – Ontluikend lezen
03:59 – Verhaalbegrip
05:02 – Gezamenlijke aandacht
06:35 – Vergeten kennis
09:42 – Klanktraining
12:10 – Toetsproblemen
14:36 – Observatiekunst
18:24 – Decontextualisatie
23:09 – Herlezen
28:39 – Evidence kritiek
33:04 – Zaakvakken terug
34:23 – Veel lezen
39:37 – Goede vragen en slot

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

De overstap van een gefragmenteerd naar samenhangend taalaanbod met thematisch onderwijs

25 februari 2026 Didactiek en Pedagogiek

In veel klaslokalen wordt het curriculum nog vaak in losse blokken aangeboden: even rekenen, dan begrijpend lezen, daarna stellen en misschien een leestoets. Maar wat gebeurt er als je taal, kennis en wereldoriëntatie niet los aanbiedt, maar bewust met elkaar verbindt? Hoe voorkom je een versnippert curriculum en welke effecten heeft samenhang op gelijke kansen voor leerlingen?

Ik ben te gast op de Nationale Conferentie Thematisch Onderwijs in de Rijtuitgenloods in Amersfoort en ga tussen de workshops, lezing en schoolpresentaties in gesprek met Marita Eskes en Willemien Trommel-van der Linde. We verkennen hoe een samenhangend taalaanbod kan bijdragen aan diepgaander leren, sterkere leesontwikkeling en meer betekenis in de klas. Wist je dat er bijna 1.000 leerkrachten en onderwijsprofessionals bij elkaar kwamen om kennis uit te wisselen over thematisch onderwijs? Ook stonden we stil bij de lancering van Wetenswaardig, een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs! Check de podcast voor meer afleveringen over thematisch onderwijs.

Hoe wordt de wiskundeles een plek waar leerlingen leren denken?

23 februari 2026 Didactiek en Pedagogiek

Leerlingen kunnen keurig een stappenplan nadoen en tóch nauwelijks beter wiskundig leren denken. Voor veel leerlingen op de middelbare school gaat wiskunde over het correct ‘herhalen’ wat de docent voordoet op het bord. Is het ook mogelijk een werkomgeving te creëren waar leerlingen uitgedaagd worden om zelfstandig en diep te leren nadenken over wiskundige problemen? Dat is de zoektocht waar ik met Matthias Kaat over doorpraat: wiskunde draait fundamenteel om probleemoplossen, redeneren en het opdoen van inzicht, maar in veel lokalen overheerst vooral een “voordoen–nadoen–oefenen” methodiek. De vraag is dan ongemakkelijk simpel: leren leerlingen eigenlijk wel goed wiskunde?

Matthias Kaat is lerarenopleider wiskunde en is aan de slag gegaan met het boek Building Thinking Classrooms (Peter Liljedahl) als een praktische benadering om wiskundig denken zichtbaar en collectief te maken. Niet door leerlingen “zomaar wat te laten doen”, maar door juist te werken met slimme klas routines: bijvoorbeeld met steeds willekeurige drietallen, door staand te werken, de klas anders in te richten en aan de slag te gaan op whiteboards met een prikkelende en uitdagend wiskundig vraagstuk. Fouten maken wordt minder riskant, ideeën worden makkelijker gedeeld en “didactisch afkijken” wordt onderdeel van de lespraktijk. Leerlingen leren hierdoor dieper nadenken is het idee.

Belangrijk is ook de nuance: dit is geen alles-of-niets werkwijze. Divergente problemen (met meerdere aanpakken) en convergente taken (gericht oefenen) versterken elkaar. Liljedahl put uit 15 jaar praktijkonderzoek en brengt wiskundige vraagstukken tot leven in de lespraktijk. We bespreken tot slot ook hoe je deze werkwijze kunt adopteren in je klaslokaal. Ook voor andere domeinen buiten de wiskunde!

Kernpunten uit de podcast:

🧩 Het doel en de lespraktijk botsen vaak: we zeggen “leren denken”, maar organiseren lessen die vooral reproduceren en nadoen stimuleren.
🧻 Uitwisbaar en verticaal werken verlaagt drempels: opschrijven voelt minder definitief, waardoor leerlingen sneller starten en meer durven.
🎲 Willekeurige drietallen veranderen de dynamiek: samenwerken wordt onvoorspelbaar en normaliseert dat je met iedereen kunt werken, met effecten op betrokkenheid.
🧑‍🏫 De docentrol verschuift naar coachen en observeren: luisteren, kleine interventies, gedrag en denkprocessen terugkaatsen in plaats van alleen “goed/fout” controleren.
🧠 Divergent én convergent hebben een plek: open problemen bouwen betekenis en kapstokken; gerichte oefenreeksen kunnen daarna efficiënter en bewuster helpen om te leren integreren.


Quotes uit de podcast:

💬 “Het gaat snelst bij een verticaal uitwisbaar onderschrift… dus vandaar die whiteboards.”
💬 “Het is zelfs de bedoeling… je mag eigenlijk spieken.”
💬 “Ik noem dat een beetje vertragen om te kunnen versnellen.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:00 – Introductie en welkom
00:43 – Boekintro gesprek
01:34 – Lesobservaties onderzoek
02:23 – Doelen wiskunde
03:50 – Meten en experimenteren
05:45 – Foutenrisico papier
06:42 – Willekeurige drietallen
08:54 – Voorbeeldprobleem tuin
10:31 – Kaarten willekeur
11:40 – Didactisch afkijken
15:05 – Docent als coach
18:30 – Gallery walk
20:03 – Convergent oefenen
23:32 – Betekenisvol leren
24:23 – Spannend starten
33:29 – Cognitieve schema’s
34:50 – Pepernotencontext
36:25 – Stappenplan starten

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe ziet burgerschapsonderwijs er in de praktijk uit?

11 februari 2026 Didactiek en Pedagogiek 36:27

Burgerschapsonderwijs klinkt vaak groot en abstract, maar in de praktijk gaat het juist vaak ook over heel concrete momenten: een ruzie op het schoolplein, een gesprek over eenzaamheid, of de vraag wie er mee kan doen als geld een probleem is. In dit gesprek laten Rahila Maddoe (leerkracht en burgerschapscoördinator) en Stella van der Wal-Maris (emeritus lector onderwijs en sociaal ondernemerschap) zien hoe je burgerschap niet “erbij” doet, maar verweeft in het dagelijkse schoolleven.

Centraal staat het idee dat kinderen niet pas later burger worden: ze zijn nu al onderdeel van de samenleving. Dat vraagt onderwijs dat niet alleen uitlegt hoe de wereld werkt, maar kinderen laat ervaren dat ze samen het verschil kunnen samen, in hun klas en in hun wijk. Van leerling-mediatoren die conflicten helpen oplossen tot projecten waarbij kleuters verjaardagsdozen maken voor kinderen die anders niet kunnen trakteren: het zijn voorbeelden van hoopvolle oefenplaatsen. Positiviteit en hoop zijn dan ook belangrijke ankerpunten in deze dialoog

Juist omdat de wereld snel verandert en kinderen veel op zich af krijgen, is het volgens Rahila en Stella belangrijk om realiteit en handelingsperspectief bij elkaar te brengen. Niet wegkijken van moeilijke thema’s, maar ze klein en dichtbij maken, zodat kinderen kunnen oefenen met samenleven.

🌍 De maatschappij “is” niet iets buiten school: kinderen vormen haar nu al, en burgerschap gaat over actief meevormgeven — in het klein én in het groot.


🧩 Ervaren is belangrijker dan uitleggen: burgerschap krijgt betekenis als leerlingen het doen, oefenen, mislukken en opnieuw proberen.


🤝 Samen verschil maken vraagt structuur: een burgerschapskalender, gedeelde visie en afstemming in het team helpen om kansen te zien en te benutten.


🗳️ Democratie zit in dagelijkse praktijk: stemprocedures, mediatoren en conflictoplossing laten kinderen voelen wat “ieder telt mee” betekent.


🌱 Grote thema’s worden handelbaar door ze dichtbij te halen: klimaat, ongelijkheid of armoede worden concreet via acties in de buurt.

Quotes uit het gesprek:

Rahila: “Burgerschapsonderwijs is gewoon de wereld zo mooi mogelijk maken, zodat hij zo lang mogelijk, zo veilig mogelijk en zo fijn mogelijk aanvoelt met elkaar.”

Stella: “Je kan iets constateren en een beetje verdrietig om worden, maar je kan ook denken: ‘Hé, wat kunnen wij doen?’ en dat vervolgens gaan doen.”

Rahila: “Het zal je verbazen hoe kneedbaar kinderen zijn… die kinderen willen juist ondernemen.”

Lees hieronder het hele artikel over kinderen als ‘sociale change makers’. En de foto van het team van Rahila kan je ook bekijken!

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:03 – Introductie
01:20 – Teamfoto en passie
02:48 – Toekomst van onderwijs
04:31 – Samenleving
07:23 – Eenzaamheid
09:05 – Mediators
10:39 – Definitie van burgerschap
12:11 – Burgerschapscoördinator
17:13 – Kalender
21:10 – Ondernemen
23:52 – Klimaat
28:51 – Wijk
31:52 – Verjaardag
34:18 – Feest