In het onderwijs hebben we het vaak over reflectie. Leraren, studenten, schoolleiders en opleiders worden voortdurend uitgenodigd om stil te staan bij hun handelen. Maar juist doordat reflectie zo vanzelfsprekend is geworden, wordt het waarschijnlijk ook vaak maar ten dele of niet goed ingezet. Wie te snel naar oplossingen springt, mist de vraag wat er eigenlijk gebeurde. En wie reflectie vooral ziet als een verplicht verslag, raakt gemakkelijk kwijt dat het in de kern gaat om professionele groei.

Fred Korthagen laat zien dat reflectie pas krachtig wordt wanneer je vertraagt. Niet alleen nadenken over gedrag, maar zoeken naar betekenis: wat speelde er precies, welke overtuigingen, gevoelens en verlangens deden mee, en welke kwaliteiten waren al aanwezig? Daarmee verschuift reflectie van probleemgericht repareren naar krachtgericht ontwikkelen.

Dat is relevant voor leraren, opleiders, coaches en schoolorganisaties. Want veel professionele situaties worden complexer zodra er druk ontstaat. Dan vallen mensen terug op automatismen. Reflectie helpt om die patronen zichtbaar te maken, maar alleen wanneer er ruimte is voor denken, voelen én willen. Zo wordt reflectie geen administratieve verplichting, maar een manier om bewuster, creatiever en menselijker te handelen.

Kernpunten uit de podcast:

🧭 Reflectie begint niet bij een probleem, maar bij een ervaring. Pas door goed terug te kijken ontstaat zicht op wat er werkelijk speelde.

🔍 Korthagen maakt onderscheid tussen gedragsgerichte reflectie en betekenisgerichte reflectie. Niet meteen vragen “wat moet ik doen?”, maar eerst onderzoeken “wat gebeurde hier eigenlijk?”

🌱 Een krachtgerichte benadering kan reflectie verdiepen. Door te kijken naar wat goed ging en welke kwaliteiten zichtbaar waren, ontstaat meer ruimte voor leren.

🧠 Reflecteren is niet alleen denken. Gevoelens, verlangens, intuïtie en professionele idealen beïnvloeden het handelen vaak sterker dan rationele analyse.

🏫 Ook organisaties kunnen reflectiever worden. Dat vraagt om andere gesprekken: minder agenda’s vol problemen, meer aandacht voor idealen, kwaliteiten en gezamenlijke betekenisgeving.

Quotes uit het gesprek

“Wat voor mij de essentie van reflecteren is: dat je via het opdiepen van de essentie komt tot een handelingsalternatief.”

“Het is soft om alleen maar met denken bezig te zijn, want dat heeft relatief weinig invloed op wat er gebeurt.”

“Laten we krachtgericht coachen en niet altijd maar op problemen coachen. Dan kan het zomaar zijn dat het hele probleem er heel anders uitziet.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Meer lezen op basis van deze podacst?

Fred Korthagen en Micha Korthagen – Zin in reflectie
Fred Korthagen, Ella Nuijten en collega’s – De kracht van reflectie
Fred Korthagen en Ellen Nuiten – Krachtgericht coachen

Tijdstempels

00:00 – Reflectie en start
01:52 – Menselijk vermogen
03:29 – Gedrag verdiepen
05:36 – Vijf stappen
07:19 – Negatief kijken
09:03 – Krachtgericht kijken
10:29 – Voelen willen
13:13 – Professioneel voelen
15:43 – Liftoefening toepassen
20:17 – Reflectiegesprekken voeren
22:18 – Goede coaching
23:45 – Kennis opbouwen
27:30 – Blinde vlekken
31:21 – Reflectie in Japan
33:27 – De reflectieve organisatie