In deze podcast aflevering ben ik te gast bij VSO De Veenlanden in Almelo. Een school die speciaal voortgezet onderwijs aanbiedt aan kinderen tussen de 12 en 20 jaar met een cluster 4-indicatie. Dit zijn kinderen met gedrags- en psychiatrische problemen, die thuis of op school in de problemen zijn geraakt. Er gaan hier ongeveer 110 leerlingen naar school en er werken 46 gespecialiseerde onderwijsprofessionals. Het team van VSO De Veenlanden zet al jaren sterk in het op creëren van een veilige en stabiele leeromgeving. Ze doen dit vanuit het perspectief van verbindend gezag en geweldloos verzet.

Ik spreek hierover met Dirk Jan Robbe, directeur van VSO De Veenlanden en Youri Vendrig, docent economie en ondernemen. Hij is ook mentor van de vierdejaars leerlingen basis en kader. Leren begint hier niet bij de methode, maar bij veiligheid, voorspelbaarheid en relatie. Voor jongeren in het voortgezet speciaal onderwijs is school vaak geen neutrale plek meer: ze komen binnen met ervaringen van mislukking, wantrouwen of escalatie. Dat maakt de vraag urgent wat er eigenlijk nodig is voordat onderwijs weer mogelijk wordt.

In dit gesprek wordt duidelijk hoe sterk pedagogiek en didactiek met elkaar verweven zijn. Een leerling moet zich gezien weten, grenzen moeten helder zijn en professionals moeten hun eigen reacties leren begrijpen. Juist dat laatste krijgt veel aandacht: niet alleen kijken naar gedrag van leerlingen, maar ook naar wat gedrag oproept bij volwassenen. Verbindend gezag en geweldloos verzet worden daarbij niet neergezet als zachte alternatieven zonder grenzen, maar als een manier om gezag op te bouwen vanuit relatie, duidelijkheid en volgehouden aanwezigheid.

Tegelijk klinkt er een stevige analyse van het systeem door. Leerlingen komen later in beeld, zijn vaak al verder vastgelopen en moeten in minder tijd alsnog grote stappen zetten. Dat vergroot de druk op scholen die specialistisch werken, terwijl de maatschappelijke en beleidsmatige discussie vaak juist richting inclusie beweegt. De kern van het gesprek is daarom dubbel: deze leerlingen hebben maatwerk en specialistische ondersteuning nodig, én ze hebben net zo goed recht op krachtig, ambitieus onderwijs.

Kernpunten uit het gesprek

🔹 Veel leerlingen komen pas in het VSO terecht nadat zij in het reguliere onderwijs al langdurig zijn vastgelopen, waardoor scholen eerst veiligheid en vertrouwen moeten herstellen voordat leren weer mogelijk wordt.

🔹 Verbindend gezag betekent niet dat grenzen verdwijnen, maar dat gezag wordt opgebouwd vanuit relatie, duidelijkheid en de-escalatie in plaats van vanuit macht of straf.

🔹 Professionals moeten niet alleen het gedrag van leerlingen begrijpen, maar ook hun eigen triggers leren herkennen; pedagogisch handelen vraagt dus om zelfreflectie en intervisie.

🔹 De school biedt veel maatwerk, van diplomagerichte leerwegen tot arbeidsgerichte routes en één-op-één onderwijs, maar die breedte maakt de organisatie ook complex.

🔹 De grote opgave voor de komende jaren is om pedagogische kracht en didactische kwaliteit nog sterker met elkaar te verbinden, zodat leerlingen niet alleen tot rust komen, maar ook daadwerkelijk tot leren.

Quotes uit het gesprek:

“Je moet eerst de akker ploegen en daarna kun je pas zaaien.”

“Het ijs is meedogenloos als het koud is.”

“Ik denk dat leerlingen bij ons extra recht hebben op goed onderwijs.”

Tijdstempels

00:00 – Welkom en introductie

00:53 – Doelgroep VSO

03:36 – Stedelijke context

04:32 – Zij instroom onderwijs

05:41 – Pedagogische basis

08:19 – Beschadigde instroom

10:53 – Schoolaanwezigheid

13:32 – Didactische druk

15:42 – Leerwegen maatwerk

19:25 – Professionele spanning

22:00 – Waakzame zorg

23:27 – Verbindend gezag

27:30 – Professionele zelfreflectie

32:20 – Ontwikkeling monitoren

34:28 – Toekomst VSO

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?