Digitale geletterdheid begint bij begrijpen hoe de digitale wereld werkt. Wat gebeurt er achter een scherm? Hoe beoordeel je informatie? En wat moeten kinderen zelf weten en kunnen als technologie steeds meer taken kan overnemen?

Ik spreek hierover met Bas Hummel en Merel de Vink. Bas is leraar, lesontwikkelaar en adviseur digitale geletterdheid. Merel de Vink, auteur en oprichter van Leesvink, verken ik hoe je deze vragen een betekenisvolle plek geeft in het basisonderwijs. Kinderboeken blijken daarvoor een waardevolle ingang. Een verhaal over robots, influencers of een chatbot kan aanleiding zijn om met leerlingen te praten over technologie, vertrouwen en vriendschap. Ook een getallentruc kan helpen om de werking van een algoritme inzichtelijk te maken.

We bespreken het verschil tussen digitalisering, digitale geletterdheid en digitale didactiek. Dat onderscheid helpt om bewuste keuzes te maken: wat moeten leerlingen leren over technologie en wanneer ondersteunt technologie het leren? Daarbij komt ook het risico aan bod dat leerlingen denkwerk uitbesteden aan AI, terwijl ze juist zelf kennis en vaardigheden moeten ontwikkelen. Hoe verbind je digitale geletterdheid met lezen, taal en wereldoriëntatie? Welke begeleiding vraagt het zoeken en beoordelen van informatie? En hoe ontwikkel je als schoolteam een gezamenlijke visie, met aandacht voor de digitale leefwereld van kinderen?

Kernpunten uit het gesprek

🔍 Digitale geletterdheid, digitalisering en digitale didactiek vragen om verschillende keuzes. Leren over technologie is iets anders dan apparaten aanschaffen of technologie inzetten om het leren te ondersteunen.

📚 Kinderboeken kunnen een ingang zijn voor digitale geletterdheid. Verhalen over robots, influencers en chatbots bieden aanknopingspunten voor gesprekken over betrouwbaarheid, identiteit en menselijke relaties.

🧩 Maak technologie begrijpelijk door de werking ervan uit te leggen. Een getallentruc, een opengeschroefde laptop of een gesprek over taalmodellen kan helpen om achter de ogenschijnlijke magie te kijken.

🧠 Informatie opzoeken vraagt om begeleiding bij begrijpen, verwerken en toepassen. Bas benadrukt daarbij het belang van kennisopbouw en waarschuwt voor het uitbesteden van denkwerk aan AI.

🌱 Begin als team met gezamenlijke taal, een visie en zicht op wat er al gebeurt. Nieuwsgierigheid naar de online ervaringen van leerlingen biedt vervolgens concrete aanknopingspunten voor het onderwijs.

Quotes uit het gesprek:

“De online en de fysieke wereld lopen eigenlijk zo door elkaar heen.”

“Je kunt er dus heel erg bewust voor kiezen om bijvoorbeeld boeken in te gaan zetten om ook te leren over digitale technologie.”

“Het gaat om begrijpen, verwerken, toepassen wat mij betreft.”

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW!

Tijdstempels

00:00 – Introductie gasten
02:18 – Digitale geletterdheid
04:24 – Podcasts maken
06:13 – Brede geletterdheid
08:18 – Begrippen onderscheiden
09:49 – Boeken verbinden
13:05 – Technologie ontleden
14:10 – Algoritmes begrijpen
16:38 – Kennis opbouwen
17:08 – AI begrijpen
20:52 – Leesplezier stimuleren
24:21 – Informatie beoordelen
28:17 – Schermen vrezen
30:54 – Gezamenlijke visie
32:31 – Nieuwsgierig blijven

Bronnen & verdieping

De kerndoelen digitale geletterdheid van SLO, als inhoudelijk vertrekpunt voor het gesprek over het curriculum.

Hart van staal van Simon van der Geest, besproken als ingang voor gesprekken over robots.

Het boek van Bas Haring over kunstmatige intelligentie, besproken vanwege de toegankelijke uitleg van computers en algoritmes.

Jeugdbieb, Het Klokhuis, Schooltv en WikiKids zijn ook genoemd bij het begeleiden van zoekopdrachten en het vergelijken van informatie.