Een school wil graag meer samenwerken, maar het rooster biedt nauwelijks gelegenheid om elkaar te ontmoeten. Een onderwijsinstelling kiest voor flexibel onderwijs, terwijl de administratie en begeleiding daar nog onvoldoende op zijn ingericht. Zulke situaties laten zien hoe nauw onderwijsambities samenhangen met de manier waarop het dagelijks werk is georganiseerd. Wie een verandering wil realiseren, moet daarom zorgvuldig kijken naar de verbinding tussen de gewenste richting, de inrichting van de organisatie en het dagelijkse handelen van professionals.
In deze aflevering zijn Chanté Zuidgeest en Joost van der Kolk te gast. Beiden werken bij Ten Have Change Management en schreven met collega’s het boek Organisatiekracht: Organisatieontwerp als doordacht veranderproces. Daarin verbinden zij organisatiekunde en veranderkunde. We bespreken waarom een goede analyse voorafgaat aan het tekenen van een nieuwe structuur en hoe organiseren vraagt om voortdurende afstemming tussen richten, inrichten en verrichten.
Aan de hand van voorbeelden uit het onderwijs en de zorg onderzoeken we hoe structuur bepaald gedrag stimuleert of belemmert. Wat betekent het als een leraar onderdeel is van meerdere teams? Hoe organiseer je samenwerking rondom de ontwikkeling van leerlingen? En hoe combineer je betrokkenheid van medewerkers met heldere kaders en besluiten?
Ook de persoonlijke gevolgen van verandering komen aan bod. Bestaande werkwijzen hebben een geschiedenis en een functie. Die begrijpen helpt om zorgvuldig nieuwe keuzes te maken. Dat vraagt om eerlijkheid over wat verandert, aandacht voor mensen en een duidelijk perspectief op de toekomst.
Kernpunten uit het gesprek:
🔍 Begin met een heldere probleemdefinitie. Onderzoek hoe de organisatie functioneert voordat je besluit de structuur te veranderen.
🧭 Verbind richten, inrichten en verrichten. Ambities moeten aansluiten op de organisatie van het werk én op wat professionals dagelijks kunnen doen.
💬 Maak cultuur concreet. Onderzoek welk gedrag zichtbaar is en hoe afspraken, prikkels en werkverdeling dat gedrag beïnvloeden.
🔗 Iedere organisatiekeuze vraagt om afstemming. Wie het werk verdeelt over teams, vakgroepen of locaties, moet ook de verbinding daartussen organiseren.
🤝 Combineer participatie met duidelijke besluitvorming. Betrokkenheid vraagt om heldere kaders en eerlijkheid over de gevolgen voor medewerkers.
Quotes uit het gesprek:
“Maak eens een goede probleemdefinitie. Dus analyseer eerst, doe eerst een diagnose.”
“De perfecte structuur, nou, die bestaat niet.”
“Je moet ontzettend eerlijk zijn over eventuele pijn.”
Tijdstempels
00:00 Introductie: organisatie-inrichting en verandering
01:03 De aanleiding voor het boek Organisatiekracht
03:37 Valkuilen: te snel naar een nieuwe structuur grijpen
04:54 Vertragen en het organisatievraagstuk analyseren
06:55 Cultuur, gedrag en de invloed van structuur
09:54 Wat taal en eerdere veranderingen oproepen
14:20 Richten, inrichten en verrichten
17:17 Een doelgericht en uitvoerbaar organisatieontwerp
19:14 Praktijkvoorbeeld: thuiszorg en woonzorg verbinden
21:35 Schoolorganisatie, teamindeling en zwakke koppelingen
24:26 Werk verdelen en samenwerking organiseren
26:01 Nieuwe structuren vragen om leren en ander gedrag
28:50 Veranderkracht: energie, focus en duidelijke kaders
31:04 Participatie, besluitvorming en veranderende onderwijsopgaven
34:44 Eigen belangen, fusies en aandacht voor de mens
Bronnen en verdieping
Organisatiekracht: Organisatieontwerp als doordacht veranderproces
In dit boek verbinden Joost van der Kolk, Sjoerd Segijn, Chanté Zuidgeest, Lianne de Bie en Wouter ten Have organisatiekunde met veranderkunde. Ze bieden een raamwerk om richting, inrichting en dagelijkse uitvoering in samenhang te analyseren en vorm te geven.
Organisatiekracht: leren en toepassen
Deze pagina beschrijft hoe het Organisatiekracht-raamwerk helpt om de structuur en besturing van een organisatie te onderzoeken. De toepassing volgt de stappen analyseren, ontwerpen en ontwikkelen, met aandacht voor de verbinding tussen ambities en dagelijkse praktijk.
Waar je knipt, moet je plakken
Dit artikel gaat over de samenhang die nodig blijft wanneer je werkzaamheden verdeelt over teams of organisatieonderdelen. Het sluit aan bij het gesprek over vakgroepen en onderwijsteams: iedere verdeling vraagt ook om het organiseren van verbinding en afstemming.
Veranderen: doordacht werken aan organisatieverandering
Deze pagina licht de veranderkundige aanpak van TEN HAVE Change Management toe. Daarbij staat centraal hoe je de gewenste verandering verbindt met de huidige situatie en wat nodig is om die beweging mogelijk te maken.
Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:
Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!
JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?