Expertise in lesgeven klinkt vanzelfsprekend, maar blijkt bij nadere beschouwing verrassend lastig te definiëren. Wanneer is een leraar echt een expert? En waaraan zie je dat, in een vakgebied waarin doelen, overtuigingen en onderwijsvisies voortdurend door elkaar lopen? Ik spreek hierover met Marald Mens, neuropsycholoog in het onderwijs en auteur van het boek Meesterschap, over expertise in lesgeven. Een belangrijk inzicht is dat vakmanschap niet alleen draait om routine, ervaring of veel “meters maken”. Juist wanneer lessen soepel verlopen, dreigt ook stilstand. Dan ontstaat de vraag hoe leraren voorbij dat plateau komen. Marald beschrijft daarvoor het onderscheid tussen routine-expertise en adaptieve expertise: het vermogen om ook in nieuwe, onverwachte en complexe situaties professioneel te blijven handelen.

Hiermee verschuift de aandacht van goed onderwijs als vaste methode naar goed onderwijs als doordacht kunnen handelen onder druk. Wat vraagt dat van leraren, teams en schoolculturen? En hoe ontwikkel je dit zonder te vervallen in simplificaties? Het gesprek laat zien dat expertise niet alleen zit in wat je weet, maar ook in hoe je kijkt, afweegt en reageert wanneer routines niet meer volstaan.

Tijdens de podcast bespreken we het onderzoekswerk van John Hettie. Hierover is recent ook kritiek op geuit door onder andere de Universiteit van Melbourne.

Kernpunten uit de podcast:

🔍 Expertise in onderwijs is moeilijk eenduidig vast te stellen, omdat de doelen van onderwijs niet overal hetzelfde zijn en sterk samenhangen met visie en overtuiging.

🧠 Intuïtie speelt een fundamentele rol in vakmanschap, maar is niet altijd betrouwbaar; juist daarom vraagt professionele expertise ook om inzicht in de grenzen van intuïtief handelen.

📚 Hoogpresterende leraren combineren brede didactische en pedagogische kennis met inzicht in hoe leren werkt en een scherp beeld van hun leerlingen.

🎯 Goede leraren maken leren niet te gemakkelijk: ze zoeken bewust de productieve moeilijkheid op en stemmen die af op wat leerlingen aankunnen.

🛠️ De stap naar adaptieve expertise ontstaat niet vanzelf door ervaring alleen, maar vraagt reflectie op complexe praktijksituaties en gezamenlijke analyse van scenario’s.

Quotes uit het gesprek

“Het fundament van goede leerkrachten en hun expertise is dat ze sterke intuïtie hebben ontwikkeld.”

“Een topleraar accepteert dat plafond niet.”

“Topleraren weten wat ze moeten doen, ook als ze niet weten wat ze moeten doen.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:00 – Podcast intro en welkom
00:23 – Boek meesterschap
00:56 – Expertise definitie
02:55 – Intuïtie fundament
05:46 – Pseudo expertise?
07:13 – Onderwijs criteria
11:39 – Onderwijs pluriformiteit
15:23 – Leraar kenmerken
20:49 – Routine expertise
24:26 – Professioneel plateau
27:14 – Adaptieve expertise
31:42 – Scenario leren
37:16 – Topgun metafoor
39:40 – Team leren