Hoe krijg je met data een beter beeld van je leerlingpopulatie?
Scholen beschikken over ontzettend veel data, maar verzamelen is nog wel iets anders dan er met een team betekenis aan geven. Want wat zegt een tabel met toetsresultaten, lijst met demografische ontwikkelingen in een wijk of schoolweging eigenlijk over de leerlingen die elke dag het lokaal binnenkomen? Mijn twee gasten Vivian van Alem en Mieke Michiels laten zien hoe je van aannames naar onderbouwde keuzes kunt werken: door scherpe onderzoeksvragen te formuleren, op zoek te gaan naar meerdere verklaringen gericht data te zoeken die je onderwijs daadwerkelijk verder helpt. Ze schreven er een handzaam boek over: Doe meer met data.
De kern is niet “meer meten”, maar samen betekenis geven aan informatie in gerichte onderzoekscycli. Dat betekent ook: breder kijken dan alleen cijfers. Wat zie je op het schoolplein, hoe praten collega’s in de teamkamer over de leerlingen, hoeveel effectieve leertijd is er eigenlijk en wat vraagt de sociale leefomgeving van de school? Openbare bronnen kunnen verrassend bruikbaar zijn, niet alleen om context te begrijpen waar leerlingen in opgroeien. Het is ook behulpzaam bij trendanalyses of bij het opstellen van een schoolplan.
Uiteindelijk draait het om handelen: wat vraagt deze leerlingpopulatie van leerkrachten, van de professionalisering en van de taakverdeling in het team? Data analyseren wordt hiermee een belangrijke sleutel voor het verbeteren van het onderwijs.
Kernpunten uit de podcast:
🔎 Van aannames naar onderzoek: formuleer eerst wat je echt wilt weten, pas dán verzamel je data die een vraag kan beantwoorden.
🧠 Meerdere hypothesen: bij tegenvallende resultaten (zoals lezen) helpt het om bewust verschillende verklaringen te onderzoeken in plaats van op één spoor te blijven.
🌍 Context telt mee: data zit niet alleen in cijfers; ook wat zichtbaar en merkbaar is in en om de school hoort erbij, inclusief openbare bronnen over de wijk.
🧰 Ondersteuningsbehoeften boven labels: labels optellen zegt weinig; kijk naar terugkerende onderwijs- en ondersteuningsbehoeften en wat dat vraagt van het team.
🗺️ Woord en beeld sturen focus: visualiseren (één A4, poster) houdt het verhaal levend en helpt prioriteiten scherp te houden.
Quotes uit de podcast:
💬 “Het is vaak ook wel een beetje een misvatting dat als we data verzameld hebben dat we dan klaar zijn. Maar daar begint het eigenlijk pas.”
💬 “Je wil diezelfde lat houden, maar dat betekent wel dat het wat anders van je onderwijs vraagt.”
💬 “Data zijn niet saai. Als je ze maar betekenisvol maakt, is het hartstikke leuk om samen te onderzoeken en te puzzelen.”
Bronnen en linkjes voor meer verdieping:
Leidraad onderwijs vanuit hoge verwachtingen
Van Individueel naar inclusief onderwijs
En wat als we nu gewoon gingen lesgeven 2.0?
Het best beluisterde boek ooit (met deze titel)
Hieronder nog enkele posters die ook voorbijkwamen in het gesprek:
Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:
Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!
JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?
Tijdstempels
00:00 – Introductie en welkom
01:00 – Tibtools
02:05 – Brainportregio
03:40 – Aannames
05:00 – Datagebruik
07:10 – Hypothesen
08:05 – Leesonderwijs
10:00 – Inspectiekader
13:00 – Verwachtingen
14:40 – Welzijn
18:20 – Schoolomgeving
23:10 – Ondersteuning
26:50 – Visualisatie
29:50 – Teamcultuur
34:10 – Inclusie
