nieuwkomers

Hoe geef je nieuwkomersonderwijs vanuit hoge verwachtingen?

15 april 2026 Didactiek en Pedagogiek 0:35:41

Hoge verwachtingen klinken mooi, maar krijgen pas betekenis als je ze ook didactisch waarmaakt. Juist in nieuwkomersonderwijs wordt zichtbaar hoe belangrijk dat is: leerlingen hebben recht op kennisrijk onderwijs, op deelname aan dezelfde inhoud als klasgenoten en op leraren die niet de lat verlagen zodra taal een drempel vormt. Maar hoe geef je hier concreet handen en voeten aan?

Om hier meer te weten over te komen hebben we de podcast apparatuur ingepakt en opgesteld middenin de Schilderswijk in Den Haag. Ik ben te gast bij de Jan Ligthartschool, een openbare basisschool die vanuit hoge verwachtingen onderwijs verzorgt aan nieuwkomers. Weetje: Dit is de plek waar deze bekende onderwijsvernieuwer begin 20ste eeuw leidinggaf aan zijn eerste school! De school is een aspirant-expertiseschool voor ontwikkelkracht en momenteel is het leertraject voor andere scholen in ontwikkeling. Ik ga ik in gesprek met Ira Ekhart, sinds 4 jaar leerkracht nieuwkomers en burgerschapscoördinator. Met Lisa Peters leerkracht bovenbouw en gedragsspecialist en Anne Kreuger, begeleider en trainer bij expertisescholen ontwikkelkracht

In het gesprek wordt duidelijk dat hoge verwachtingen in nieuwkomersonderwijs begint bij een andere blik op meertaligheid. De thuistaal is geen hindernis die eerst moet verdwijnen, maar een bron waarop verder gebouwd kan worden. Dat vraagt om onderwijs waarin visualisering, taalsteun, interactie en thematisch werken geen losse trucs zijn, maar een doordachte aanpak. Tegelijk vraagt het ook iets van leraren zelf: lef om methodes losser te gebruiken, vertrouwen in de leerling, en de bereidheid om voortdurend te blijven leren.

Wat hier sterk naar voren komt, is dat hoge verwachtingen niet hetzelfde zijn als ongeduld. Nieuwkomers hebben tijd nodig om taal en schoolse routines op te bouwen. De kunst is dus om ambitie te combineren met realisme: hetzelfde doel voor ogen houden, maar de route ernaartoe slim, ondersteunend en menselijk vormgeven. Precies daar krijgt goed nieuwkomersonderwijs zijn pedagogische en maatschappelijke betekenis.

Kernpunten uit het gesprek

🔍 Hoge verwachtingen betekenen niet dat je de ondersteuning snel afbouwt, maar dat je het leerdoel hoog houdt en de route ernaartoe toegankelijk maakt met taalsteun, visualisering en rijke interactie.

🌍 Meertaligheid wordt benaderd als kracht. De eigen taal en cultuur van leerlingen helpen juist om nieuwe kennis en het Nederlands beter te begrijpen en te verankeren.

🧩 Goed nieuwkomersonderwijs zit vaak in kleine didactische keuzes: teksten vertalen, moeilijke woorden markeren, beelden toevoegen en leerlingen laten meedoen aan hetzelfde thema als de rest van de groep.

🤝 De schoolcultuur is cruciaal. Open uitwisseling, gezamenlijke scholing en structurele tijd om met elkaar te leren maken het mogelijk om complexe vragen samen te dragen.

📈 Opbrengsten worden niet alleen bekeken vanuit externe normen, maar ook vanuit groei ten opzichte van de leerling zelf. Dat helpt om ontwikkeling eerlijker en betekenisvoller te volgen.

Quotes uit het gesprek:

“Ga een nieuwkomersleerling die net instroomt niet met een apart mapje wegzetten of ga het doel lager maken. Nee, hetzelfde doel houden.”

“Durf er dus op te vertrouwen op die leerling en durf dus ook op te vertrouwen op jezelf als school.”

“Een kind heeft nog gemiddeld vijf jaar ondersteuning nodig. Realiseer je dat.”

Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdremoelig meedoen of meer informatie over de expertiescholen? Check dan hier de link!

Boeken en linkjes uit het gesprek

Talenbewust lesgeven

Traumasensitief lesgeven

Oratie van Lisa Gaikhorst over hoge verwachtingen en gelijke kansen

LOWAN, de landelijke organisatie voor nieuwkomersonderwijs

Rapport van de Onderwijsraad over meertaligheid en thuistaalgebruik

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:28 – Intro samenwerking Ontwikkelkracht
01:21 – Hoge verwachtingen?
03:43 – Nieuwkomersklas
04:59 – Schoolpopulatie
06:30 – Expertiseschool en leren
08:08 – Taalsteun visueel
11:21 – Thuistaal kracht
14:54 – Zelfde doelen
20:46 – Teamvisie
22:47 – Professioneel leren
24:22 – Groei volgen
28:34 – Valkuilen en sturing
29:49 – Leertraject ontwikkelen
33:00 – Boekentips
35:13 – Afsluiting gesprek

Hoe geef je thematisch onderwijs vorm vanuit hoge verwachtingen naar iedere leerling?

20 maart 2026 Didactiek en Pedagogiek 34:41

Is thematisch onderwijs wel geschikt voor kinderen die minder schoolse kennis meekrijgen vanuit thuis of kennis van de Nederlandse taal missen? Hoog tijd om het hier uitgebreider te hebben! Ik spreek hierover met Daisy Mertens, leraar bij de taalschool in Panningen. Eerder leerkracht van het jaar in 2016 en Global Teacher Prize finalist in 2019. Daisy is ook raadslid van de onderwijsraad en primor kwaliteitsvol nieuwskomersonderwijs. En aan tafel zit Loes de Smet, leerkracht in groep 4 bij Het Open Venster in Rotterdam Zuid en lesauteur van Wetenswaardig.

Deze podast is opgenomen tijdens de Nationale Conferentie Thematisch Onderwijs in de Rijtuitgenloods in Amersfoort op 28 januari. Wist je dat er bijna 1.000 leerkrachten en onderwijsprofessionals bij elkaar kwamen om kennis uit te wisselen over thematisch onderwijs? Ook stonden we stil bij de lancering van Wetenswaardig, een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs! Check Tjipcast voor meer afleveringen over thematisch onderwijs.

Waarom zou je ruimte maken voor meertaligheid in de klas?

11 december 2025 Didactiek en Pedagogiek 0:36:40

Meertaligheid in de klas is allang geen uitzondering meer: steeds meer leerlingen groeien op met twee, drie of zelfs nog meer talen. Maar hoe benut je deze rijkdom op een manier die zowel het leren als het welbevinden van kinderen versterkt op school? In deze aflevering onderzoeken we wat er nodig is om écht ruimte te maken voor meertaligheid, niet als ‘extraatje’, maar als onderdeel van sterk onderwijs, stevige didactiek en een inclusieve schoolcultuur.

Samen met leerkracht en initiatiefnemer van Kleurrijke taal Hanna Kuijs en taal- en meertaligheidsexpert Saskia Versloot duiken we in de praktijk van meertalige klassen. We ontdekken hoe nieuwsgierigheid, kleine didactische aanpassingen en schoolbrede afspraken kunnen leiden tot meer betrokkenheid, hogere motivatie en betere toegang tot het curriculum voor alle leerlingen. Door diverse praktijkervaringen en concrete voorbeelden laten Hanna en Saskia zien hoe thuistalen niet iets zijn om weg te drukken, maar om te benutten — als kracht, als identiteitsbron en als middel om het Nederlands juist beter te leren.

⭐ Thuistaal als krachtbron: Meertaligheid helpt leerlingen om de Nederlandse taal beter te begrijpen en verhoogt hun betrokkenheid bij de les.

🌱 Identiteit & zelfvertrouwen: Het erkennen van de thuistaal versterkt het zelfvertrouwen, de identiteit en het sociaal-emotionele welzijn van leerlingen.

🧩 Praktische inzet: Kleine, haalbare stappen zoals taalportretten, duo-overleg in thuistaal en meertalige kringmomenten maken direct verschil.

🏫 Schoolbrede afspraken: Een gezamenlijke visie en heldere afspraken binnen het team zorgen voor inclusiviteit en voorkomen uitsluiting.

📚 Onderzoek ondersteunt aanpak: Recente studies laten zien dat meertalige didactiek zowel het leren van de vakinhoud als de taalontwikkeling bevordert.

Hieronder vind je de bronnen die in de podcast voorbijkomen:

Rapport Ruimte voor nieuwe talenten

Handboek meertaligheid in het onderwijs

De openbare les van Jantien Smit (scroll naar beneden)

Op de site van het LOWAN is ook veel achtergrondinformatie te vinden. Hieronder kan je de taalportretten ook als PDF downloaden. Het praktijkvoorbeeld over liften dat Hanna noemde is ontwikkeld in het kader van Leeslab, een samenwerking tussen de Hogeschool Utrecht en stichting Impuls aan lezen.

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe geef je traumasensitief onderwijs aan NT2-leerlingen?

3 november 2025 Didactiek en Pedagogiek 37:47

Traumasensitief onderwijs voor NT2-leerlingen gaat verder dan alleen taalonderwijs. Het gaat over kinderen die een nieuwe wereld binnengaan: met een andere taal, andere gewoontes en vaak ervaringen die we niet kunnen zien, maar die wél voelbaar zijn in hun lijf, gedrag en concentratie. Hoe zorgen we ervoor dat deze leerlingen zich veilig voelen in onze klas, vertrouwen opbouwen en ruimte krijgen om te leren?

In deze aflevering onderzoeken we hoe je traumasensitief kunt werken binnen het onderwijs aan nieuwkomers en NT2-leerlingen. Niet als een extra taak erbij, maar als een manier van kijken en handelen die begint bij de basis: veiligheid, erkenning en het werken vanuit een positieve relatie. Samen met Pascal Tijlink, docentonderzoeker en expert op het gebied van NT2 en traumasensitief lesgeven, bespreken we wat leerlingen nodig hebben én wat leerkrachten kunnen doen, ook in een drukke klas, met beperkte tijd.

We bespreken waarom traumasensitief onderwijs voor álle leerlingen werkt, maar voor nieuwkomers en leerlingen met migratie-ervaring simpelweg onmisbaar is. We onderzoeken hoe stress en trauma invloed hebben op leren, en hoe je als leerkracht kunt co-reguleren, rust kunt bieden en mee kunt bewegen met wat een kind aankan. En we staan stil bij het belang van meertaligheid, samenwerking met ouders en het inzetten van de kracht van de groep. We doen dit op basis van een wat Pascal samen met vakgenoten heeft ontwikkeld (zie hieronder).

In deze aflevering hoor je meer over:
🧠 Het brein en stress: waarom veiligheid eerst komt en leren daarna
📚 Taalontwikkeling als proces: waarom Nederlands leren 5 tot 7 jaar duurt en wat dat betekent in de klas
🌍 Meertaligheid als kracht: hoe moedertaal het leren van Nederlands juist versterkt
🤝 Co-regulatie en relatie: waarom jij als leerkracht een veilige basis kunt zijn
👨‍👩‍👧 Samenwerken met ouders: hoe je vertrouwen opbouwt, ook als taal of cultuur verschilt
👥 Samen leren in de groep: hoe de klas zelf een bron van steun en groei kan zijn

Met praktische voorbeelden, herkenbare situaties en veel rust en nuance laat deze aflevering zien dat traumasensitief NT2-onderwijs niet begint met methodes, maar met menselijkheid, verbinding en een leerkracht die ziet wat een kind nodig heeft.

De volgende bronnen zijn de moeite waard raad te plegen:

Deze podcast wordt mogelijk gemaakt door:

Klassewerkplek. Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert. Wil je meer weten over hoe zo’n gelukkige werkplek eruit kan zien? Check dan snel www.klassewerkplek.nl en doe mee!

En Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe geef je goed les aan nieuwkomers in het onderwijs?

9 februari 2025 Didactiek en Pedagogiek

In de afgelopen maanden ontving ik steeds vaker vragen van leerkrachten over het lesgeven aan kinderen die de Nederlandse taal nog niet (goed) beheersen. Denk hierbij aan nieuwkomers en vluchtelingen die naar Nederland komen. Het werd hoog tijd om hier een speciale aflevering aan te wijden. In deze aflevering praat ik met Judith van de Vooren en Hanna Kuijs. We behandelen verschillende vraagstukken: Hoe kun je de woordenschat van deze leerlingen versterken? Hoe ga je om met toetsen en vakken zoals wereldoriëntatie? En wat is de rol van het gebruik van de moedertaal tijdens de les? We delen concrete handvatten waarmee onderwijsteams meteen aan de slag kunnen.

Meer over mijn gasten aan tafel:

Judith geeft sinds 1995 les aan nieuwkomers als ook in het asielzoekers onderwijs. Judith is momenteel directeur bij Onderwijs Opvang Emmen van AZC school Hesselanden en het expertisecentrum anderstaligen in Emmen.

Hanna Kuijs is leerkracht op de Kameleon (ook aan nieuwkomers) in Rotterdam-Zuid en initiatiefnemer van kleurrijke taal, voor advies en scholing voor collega’s die meertalige kinderen in de klas hebben.

Boeken en artikelen die voorbijkwamen in de podcast:

Meertalige leerlingen ondersteunen in het leesonderwijs 

Talenbewust lesgeven, aan de slag met talige diversiteit in het basisonderwijs

Samenleren op een superdiverse school

Ruimte voor nieuwe talenten

Scaffolding language, scaffolding learning

Hoe voer je taalgesprekken in de klas?

Inclusieve didactiek

Het LOWAN is een mooie online vindplaats als het gaat om het bieden van ondersteuning voor onderwijs aan nieuwkomers. Ze organiseren ook bijeenkomsten gericht op het primair- en voortgezet onderwijs!

Tjipcast wordt mede mogelijk gemaakt door Klassewerkplek. Klassewerkplek biedt onderwijsinstellingen een evidence-informed instrument voor werkgeluk, talentbehoud en verzuimreductie. Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert. Wil je meer weten over hoe zo’n gelukkige werkplek eruit kan zien? Check dan snel www.klassewerkplek.nl en doe mee!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!