Rekenen roept bij veel mbo-studenten niet alleen onzekerheid op, maar soms ook jarenoude herinneringen aan mislukking, achterstand of het gevoel er simpelweg niet goed in te zijn. Volgens rekendocent Dirk Megens is juist dat beeld hardnekkig: het idee dat rekenen iets is wat je óf kunt, óf niet kunt. Vaak wordt rekenen (beta) ook tegenover aanleg voor bijvoorbeeld taal geplaatst (alfa). Helaas moet het mbo ook kritisch in de spiegel kijken. We slagen er onvoldoende in rekenen op goed niveau aan te bieden aan studenten in het beroepsonderwijs en de minimale niveaus te halen voor het uiteindelijke beroep. Ook bestaan er veel misvattingen over rekenen in het mbo. Bijvoorbeeld in relatie tot foutloos hoofdrekenen, hulpmiddelen wel of niet in zetten en het belang van dagelijkse gecijferdheid: cijfers kunnen begrijpen en gebruiken in werk, wonen, geldzaken en andere alledaagse situaties. Al met al is rekenangst een reëel probleem bij studenten in het mbo.

Dit alles vraagt om onderwijs waarin studenten hulpmiddelen leren gebruiken, rekentaal leren begrijpen en vooral voldoende succeservaringen opdoen. Maar ook om docenten die weten waar studenten staan en hun uitleg daarop kunnen aanpassen. Effectieve didactiek is daarbij belangrijk. Een digitale methode openzetten en studenten zelfstandig laten werken is volgens Megens dan niet genoeg. Rekenangst verminderen begint bovendien bij relatie en vertrouwen. Wie weet waar een student vandaan komt, welke ervaringen iemand met rekenen heeft gehad en welke context voor hem of haar betekenisvol is, kan beter aansluiten. Zo verschuift het perspectief van ‘ik kan nou eenmaal niet rekenen‘ naar de ervaring dat vooruitgang wel degelijk mogelijk is. Hoe dat mogelijk is bespreken we ook in deze aflevering aan de hand van diverse praktijkvoorbeelden.

Kernpunten uit de podcast:

🧮 Rekenen gaat in het mbo vooral over dagelijkse gecijferdheid. Studenten moeten cijfers kunnen interpreteren en gebruiken in concrete situaties, niet uitsluitend bewerkingen uit het hoofd beheersen.

🧠 Rekenangst wordt mede gevoed door eerdere ervaringen en overtuigingen. Studenten kunnen jarenlang meenemen dat zij slecht zijn in rekenen, waardoor nieuwe rekenlessen oude weerstand opnieuw oproepen.

🛠️ Hulpmiddelen kunnen juist zelfvertrouwen geven. Een rekenmachine, rekenkaart of woordenboek verlaagt niet simpelweg de eisen, maar helpt studenten om realistische rekenproblemen beter aan te pakken.

🤝 Relatie is volgens Megens een belangrijke didactische voorwaarde. Een docent die de student, diens rekenverleden en belevingswereld kent, kan beter aansluiten en vertrouwen opbouwen.

🎓 Goed rekenonderwijs vraagt om gespecialiseerde didactische kennis. Grote niveauverschillen, rekentaal en verschillende oplossingsstrategieën maken rekenen tot meer dan een vak dat een docent er zonder voorbereiding bij kan doen.

Quotes uit het gesprek

“De relatie is natuurlijk het allerbelangrijkste bij het vak rekenen.”

“OBK zeg ik altijd: oefening baart kunst.”

“Goed rekenonderwijs begint bij goed geschoolde rekendocenten die verstand hebben van verschillende vormen van differentiatie en van rekendidactiek.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Bronnen en linkjes

Leidraad Werken aan rekenen en gecijferdheid in het mbo
Een recente, onderzoeksmatig onderbouwde leidraad voor docenten en mbo-instellingen over effectief reken- en gecijferdheidsonderwijs. Sluit sterk aan bij thema’s uit het gesprek zoals differentiatie, betekenisvolle contexten en docentkwaliteit.

Taal en Rekenen MBO – nieuwe rekeneisen
Over de sinds schooljaar 2022–2023 ingevoerde rekeneisen voor mbo-niveau 2, 3 en 4. Dit sluit direct aan bij Megens’ uitleg over de nieuwe benadering van rekenen en gecijferdheid.

Coöperatie Examens MBO – rekenexamens
Informatie over de huidige rekenexamens in het mbo en de examinering voor niveau 2, 3 en 4.

Rekenkaarten voor het mbo
Dirk Megens verwijst uitgebreid naar de rekenkaart als hulpmiddel. Op zijn eigen website is een actuele versie van de rekenkaart beschikbaar, met onder meer het metriek stelsel, verhoudingen, procenten en rekenbegrippen.

Gecijferdheid en het werk van Kees Hoogland
Hoogland wordt expliciet genoemd in het gesprek als belangrijke pleitbezorger van numeracy of gecijferdheid: niet alleen sommen uitvoeren, maar kwantitatieve informatie in het dagelijks leven kunnen interpreteren en gebruiken. De website Gecijferdheid Telt Mee biedt hier verdere verdieping bij.

Onderwijskennis – Versterken van rekenen en gecijferdheid bij mbo-studenten
Een kennisartikel dat specifiek ingaat op het versterken van rekenen en gecijferdheid bij mbo-studenten en aansluit op de nieuwe rekeneisen.

Tijdstempels

00:00 – Rekenangst bespreken
02:09 – Dagelijkse gecijferdheid
04:09 – Diverse studenten
06:35 – Gelijke eisen
07:09 – Rekenkrasjes herkennen
10:48 – Angst overwinnen
12:16 – Hulpmiddelen benutten
15:58 – Succeservaringen creëren
16:34 – Niveauverschillen begeleiden
18:36 – Rekentaal begrijpen
20:55 – Aanwezigheid helpt
22:00 – Relatie opbouwen
23:21 – Rekendidactiek versterken
29:55 – Basis herstellen
31:38 – Rekenvertrouwen groeien