Levensbeschouwing op school gaat over meer dan vragen stellen over het christendom of de islam. Waarom moet alles veranderen als je van groep 8 naar de middelbare school gaat? Waarom kun je niet gewoon bij je vrienden blijven? En hoe kan het dat je ergens naar uitkijkt en tegelijk moeite hebt met het afscheid? Achter een vertrouwde schoolovergang kunnen bijvoorbeeld vragen schuil over verandering, verlies en wat je hoopt te vinden.

Voor onderwijstheoloog Erik Renkema, adviseur identiteit bij Verus, begint levensbeschouwing bij zulke vragen. Kinderen komen ze tegen in hun eigen leven. Op school kunnen ze ontdekken hoe anderen over diezelfde vragen denken, woorden vinden voor wat ze zelf belangrijk vinden of dat juist uitdrukken in een tekening, een gedicht of dans.

Dat vraagt iets van de leerkracht. Een prentenboek, een raptekst of een religieus verhaal kan een ander perspectief openen. Welke bron kies je, welke vraag stel je erbij en hoe zorg je dat verschillende antwoorden ruimte krijgen? Renkema pleit voor doelbewust lesgeven, met kennis van uiteenlopende tradities en aandacht voor wat er in de groep speelt. Zo krijgt ook burgerschap een concrete invulling. De klas wordt een plek waar kinderen oefenen met verschillen en in de ontmoeting met anderen ontdekken waar ze zelf voor staan.

Kernpunten uit het gesprek:

🔍 Levensvragen beginnen vroeg. Ook jonge kinderen houden zich volgens Renkema bezig met vragen over het leven, al kunnen ze hun antwoorden nog beperkt verwoorden.

📚 Kennis geeft kinderen meer perspectieven. Religieuze verhalen, mythen, literatuur en kunst bieden verschillende manieren om naar vragen over bijvoorbeeld afscheid, geluk en rechtvaardigheid te kijken.

🏫 Persoonsvorming en burgerschap komen samen in de klas. Kinderen ontdekken in de ontmoeting met anderen wat ze zelf belangrijk vinden en oefenen met luisteren wanneer iemand anders daar anders over denkt.

🎨 Levensbeschouwing vraagt om voorbereiding. Kies een levensvraag, zoek er een passende bron bij en bedenk hoe leerlingen kunnen reageren. Dat kan in gesprek, maar ook via muziek, drama, dans of beeldend werk.

🤝 Oefen als team met wat je van leerlingen vraagt. Lees samen een gedicht of bekijk een kunstwerk, bespreek welke vragen het bij je oproept en bedenk hoe je ermee aan de slag kunt in verschillende groepen.

Quotes uit het gesprek:

“Laat burgerschap, identiteitsvorming, school als minisamenleving niet terloops plaatsvinden.”

“Elke school zou de tegenhanger van de online algoritmes moeten zijn.”

“Je begint altijd bij je intentie, je bedoeling. Wat wil je met deze les? Wat wil je met je school? Wat wil je met deze toets?”

Tijdstempels

00:00 – Onderwijstheoloog Renkema
02:00 – Levensbeschouwing vandaag
03:55 – Jonge kinderen
06:05 – Afscheid nemen
07:47 – Drie aandachtspunten
10:30 – Burgerschap oefenen
12:21 – Doelbewust lesgeven
14:22 – Iedereen betrekken
17:25 – Muziek beluisteren
19:03 – Gedeelde levensthema’s
22:56 – Vakken verbinden
24:25 – Samenwerkingsscholen onderzoeken
26:25 – Samen oefenen
29:02 – Perspectieven verbreden
32:53 – Verbeelding aanspreken

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Bronnen en verdieping

Levensbeschouwing en het jonge kind — Bundel samengesteld door Erik Renkema en Marietje Beemsterboer over levensbeschouwing bij kinderen van nul tot en met zes jaar.

Stroomhoofd — Filosofische jeugdroman van Erik Renkema over de overstap van groep 8 naar de middelbare school.

De speelboom — Prentenboek van Erik Renkema dat uitnodigt tot een gesprek over wat kinderen met elkaar verbindt en waarin ze verschillen.

Hart voor samen — Bundel samengesteld door Erik Renkema en Tamme Spoelstra, met praktijkvoorbeelden op het snijvlak van levensbeschouwing en burgerschap.