Een leerling geeft het goede antwoord op een rekensom, maar telt ondertussen onder tafel op zijn vingers. Het antwoord klopt, terwijl de basisvaardigheid nog onvoldoende is geautomatiseerd. Dat kan later problemen opleveren: wie bij een verhoudingstabel nog veel aandacht nodig heeft voor eenvoudige keersommen, houdt minder ruimte over om de eigenlijke opgave te begrijpen en op te lossen. Hoe krijg je als leerkracht zicht op die automatiseringsvaardigheden? En hoe vertaal je toetsresultaten naar passende instructie en ondersteuning? Daarover spreek ik met psycholoog en rekenspecialist Wilfred Hofstetter en docent en onderwijsadviseur Miriam Kist verbonden aan Lexima. Centraal staat de recent ontwikkelde Automatiseringstoets Rekenen (de ATR): een signaleringstoets die helpt om leerlingen met mogelijke automatiseringsproblemen bij rekenen vroegtijdig in beeld te brengen.

De toets is daarbij het begin van een analyse. Wat gaat goed, welke fouten maakt een leerling? Welke rekenstrategie gebruikt hij? En wat ontdek je wanneer je vraagt om een som hardop voor te doen? We bespreken het belang van vroeg signaleren, het volgen van ontwikkeling over meerdere meetmomenten en de samenhang met het bekende Bareka muurtje. Ook komt een meer complexe afweging aan bod: wanneer heeft extra oefenen zin en wanneer zijn andere doelen of hulpmiddelen nodig om een leerling verder te helpen?

Deze podcast maak ik in samenwerking met Lexima. Want ieder kind verdient de kans om zich optimaal te ontwikkelen. Ook als leren niet vanzelf gaat. Lexima helpt scholen om leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, gericht verder te helpen. Met bewezen effectieve programma’s voor lezen, spelling en rekenen. Zodat ieder kind de ondersteuning krijgt die het nodig heeft om mee te kunnen doen. Kijk op lexima.nl voor meer informatie!

Kernpunten

🧠 Automatiseren maakt ruimte vrij voor complexere rekenopgaven. Wie eenvoudige bewerkingen telkens opnieuw moet uitrekenen, kan de samenhang van een grotere opgave kwijtraken.

🔍 Een goede of foute uitkomst vertelt niet het hele verhaal. Een kort rekengesprek kan zichtbaar maken welke strategie een leerling gebruikt en waar het misgaat.

📊 De ATR helpt volgens de gasten om mogelijke automatiseringsachterstanden te signaleren. Meerdere meetmomenten geven meer informatie over de ontwikkeling en de behoefte aan ondersteuning.

🧩 ATR en Bareka vervullen verschillende, aanvullende functies: signaleren welke leerlingen achterblijven en vervolgens gerichter onderzoeken waar hiaten zitten.

⚖️ Extra oefenen vraagt om afstemming op de leerling. Bij hardnekkige problemen moeten teams ook afwegen welke ondersteuning, hulpmiddelen en doelen passend zijn.

Quotes uit het gesprek

“Vroeg signaleren betekent dat je meer tijd hebt om te kijken wat je nog kunt doen om te voorkomen dat er problemen zijn.”

“Je moet niet na één afname zeggen van: ‘Hé, het gaat helemaal fout.’”

“Het is altijd nog belangrijk om te kijken naar wat heeft die leerling dan precies gedaan?”

Tijdstempels

00:00 – Introductie gasten
02:06 – Automatiseren begrijpen
04:22 – Problemen signaleren
06:41 – Begrijpen oefenen
08:10 – Werkgeheugen ontlasten
09:26 – ATR uitgelegd
12:47 – Vroeg ingrijpen
14:26 – Toetsresultaten analyseren
16:45 – Leerlingen vergelijken
18:29 – Ondersteuning afstemmen
20:18 – Hardnekkige rekenproblemen
22:17 – Automatisering toetsen
24:09 – Preventief handelen
25:14 – Oefenen afwegen
27:39 – Onderwijs onderzoeken