rekenen

Hoe levert een bovenschoolse rekencrew een bijdrage aan beter rekenonderwijs?

Hoe krijg je wetenschappelijke inzichten over rekenonderwijs van papier naar de dagelijkse lespraktijk? Binnen onderwijsorganisatie Arlanta is daarvoor een bovenschoolse rekencrew opgericht: opgeleide collega’s die scholen bezoeken, rekenlessen observeren en met teams onderzoeken waar sterke punten en ontwikkelkansen liggen. Hierover spreek ik met Ker Teunen en Nicole van der Mossel. Ker is kwaliteitscoördinator bij Kindcentrum Vivensa, bovenschools kwaliteitscoördinator, projectleider van de rekencrew en primor van het primoraat van Arlanta. Nicole is crewmember, leerkracht van groep 7/8 en rekencoördinator bij christelijke basisschool De Gearing in Ee.

De aanpak begon met zorgen over de rekenresultaten en een gezamenlijke zoektocht naar kenmerken van effectief rekenonderwijs. Vanuit literatuuronderzoek ontwikkelde een onderzoeksgroep een rekenspecifieke kijkwijzer en aanvullende rubrics. Daarmee kijkt de crew naar meer dan de opbouw van een instructie: welke modellen en materialen gebruikt de leerkracht? Hoe ontwikkelen leerlingen rekenbegrip? En zijn er schoolbrede afspraken over rekentaal en doorgaande leerlijnen?

Ker en Nicole vertellen hoe een schoolbezoek verloopt en wat het leren tussen scholen oplevert. Daarbij komt ook de spanning tussen kritisch kijken en veilig leren aan bod. De crew zoekt naar patronen op schoolniveau, waarna het team samen met de schoolleiding bepaalt welke vervolgstappen nodig zijn. De eerste ervaringen wijzen vooral op meer inhoudelijke gesprekken, kennisdeling en aandacht voor rekenen. Of de aanpak ook tot betere leerlingresultaten leidt, zal de komende jaren nauwlettend worden gemonitord.

Kernpunten uit het gesprek:

🔍 Een algemene observatiewijzer brengt niet vanzelf de kwaliteit van rekenonderwijs in beeld. De rekencrew kijkt specifiek naar rekeninhoud, begripsontwikkeling en het gebruik van modellen en materialen.

🧩 Lesobservaties, een zelfscan en gesprekken geven samen zicht op schoolbrede patronen. Denk aan doorgaande leerlijnen en gezamenlijke afspraken over rekentaal.

🤝 Het schoolbezoek is bedoeld als vertrekpunt voor ontwikkeling. De crew benoemt sterke punten en ontwikkelkansen; de school bepaalt vervolgens welke prioriteiten zij daaraan verbindt.

📚 De instrumenten krijgen betekenis door de kennis van de gebruikers. Scholing, begeleide schoolbezoeken en gezamenlijk oefenen vormen daarom een belangrijk onderdeel van de aanpak.

🌱 De eerste opbrengsten liggen vooral in het professionele gesprek en het leren tussen scholen. Effecten op leerlingresultaten zijn op dit moment nog niet vast te stellen.

Quotes uit het gesprek:

“Gedurende onze observaties wordt de foto steeds scherper, maar het zal nooit een portret worden. We gaan nooit op de man spelen.”

“Met deze aanpak blijft de kennis binnen de organisatie, maar ook de betrokkenheid wordt groter binnen onze schoolorganisatie.”

“Het zijn middelen en het proces, hoe ga je ze gebruiken? Met welke kennis ga je ze inzetten? Dat maakt het verschil.”

Tijdstempels

00:00 – Bovenschoolse rekencrew

01:32 – Zorgelijke rekenresultaten

03:16 – Onderzoek vertalen

05:26 – Eigen instrumenten

08:42 – Rekenkundig kijken

12:07 – Praktijk verrijken

14:05 – Crewmembers scholen

15:39 – Doorgaande leerlijnen

17:41 – Samen verbeteren

23:14 – Rekenen observeren

25:27 – Opbrengsten volgen

28:43 – Kennis behouden

32:18 – Kritische lessen

35:12 – Toekomst verkennen

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Bronnen en verdieping

De kijkwijzer, rubric en schoolscan kan je hieronder downloaden als PDF bestand. Bij gebruik van deze bronnen graag vermelden dat afkomstig is van de Arlanta Rekencrew.

Hoe breng je (bij rekenen) het automatiseringsniveau van leerlingen in beeld?

Een leerling geeft het goede antwoord op een rekensom, maar telt ondertussen onder tafel op zijn vingers. Het antwoord klopt, terwijl de basisvaardigheid nog onvoldoende is geautomatiseerd. Dat kan later problemen opleveren: wie bij een verhoudingstabel nog veel aandacht nodig heeft voor eenvoudige keersommen, houdt minder ruimte over om de eigenlijke opgave te begrijpen en op te lossen. Hoe krijg je als leerkracht zicht op die automatiseringsvaardigheden? En hoe vertaal je toetsresultaten naar passende instructie en ondersteuning? Daarover spreek ik met psycholoog en rekenspecialist Wilfred Hofstetter en docent en onderwijsadviseur Miriam Kist verbonden aan Lexima. Centraal staat de recent ontwikkelde Automatiseringstoets Rekenen (de ATR): een signaleringstoets die helpt om leerlingen met mogelijke automatiseringsproblemen bij rekenen vroegtijdig in beeld te brengen.

De toets is daarbij het begin van een analyse. Wat gaat goed, welke fouten maakt een leerling? Welke rekenstrategie gebruikt hij? En wat ontdek je wanneer je vraagt om een som hardop voor te doen? We bespreken het belang van vroeg signaleren, het volgen van ontwikkeling over meerdere meetmomenten en de samenhang met het bekende Bareka muurtje. Ook komt een meer complexe afweging aan bod: wanneer heeft extra oefenen zin en wanneer zijn andere doelen of hulpmiddelen nodig om een leerling verder te helpen?

Deze podcast maak ik in samenwerking met Lexima. Want ieder kind verdient de kans om zich optimaal te ontwikkelen. Ook als leren niet vanzelf gaat. Lexima helpt scholen om leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, gericht verder te helpen. Met bewezen effectieve programma’s voor lezen, spelling en rekenen. Zodat ieder kind de ondersteuning krijgt die het nodig heeft om mee te kunnen doen. Kijk op lexima.nl voor meer informatie!

Kernpunten

🧠 Automatiseren maakt ruimte vrij voor complexere rekenopgaven. Wie eenvoudige bewerkingen telkens opnieuw moet uitrekenen, kan de samenhang van een grotere opgave kwijtraken.

🔍 Een goede of foute uitkomst vertelt niet het hele verhaal. Een kort rekengesprek kan zichtbaar maken welke strategie een leerling gebruikt en waar het misgaat.

📊 De ATR helpt volgens de gasten om mogelijke automatiseringsachterstanden te signaleren. Meerdere meetmomenten geven meer informatie over de ontwikkeling en de behoefte aan ondersteuning.

🧩 ATR en Bareka vervullen verschillende, aanvullende functies: signaleren welke leerlingen achterblijven en vervolgens gerichter onderzoeken waar hiaten zitten.

⚖️ Extra oefenen vraagt om afstemming op de leerling. Bij hardnekkige problemen moeten teams ook afwegen welke ondersteuning, hulpmiddelen en doelen passend zijn.

Quotes uit het gesprek

“Vroeg signaleren betekent dat je meer tijd hebt om te kijken wat je nog kunt doen om te voorkomen dat er problemen zijn.”

“Je moet niet na één afname zeggen van: ‘Hé, het gaat helemaal fout.’”

“Het is altijd nog belangrijk om te kijken naar wat heeft die leerling dan precies gedaan?”

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:00 – Introductie gasten
02:06 – Automatiseren begrijpen
04:22 – Problemen signaleren
06:41 – Begrijpen oefenen
08:10 – Werkgeheugen ontlasten
09:26 – ATR uitgelegd
12:47 – Vroeg ingrijpen
14:26 – Toetsresultaten analyseren
16:45 – Leerlingen vergelijken
18:29 – Ondersteuning afstemmen
20:18 – Hardnekkige rekenproblemen
22:17 – Automatisering toetsen
24:09 – Preventief handelen
25:14 – Oefenen afwegen
27:39 – Onderwijs onderzoeken

Wat is de kracht van modern traditioneel onderwijs?

Onderwijsvernieuwing hoeft niet te betekenen dat bewezen principes over leren, kennisoverdracht en didactiek radicaal overboord gaan. Op kindcentrum De Uitdaging in Nijmegen worden klassieke uitgangspunten zoals directe instructie, kennisopbouw en duidelijke gedragsroutines gecombineerd met thematisch onderwijs, actieve samenwerking en ruimte voor verdieping en verrijking voor iedere leerling. Een school waar curriculumdenken in een vergevorderd stadium is! Hoog tijd om eens op bezoek te gaan en de collega’s te spreken over hun visie op leren, ontwikkeling en organiseren.

Schoolleider Frédérique Derkse, mentor en unitcoördinator Esther Dijkstra en mentor en unitcoördinator Marijke Stienstra vertellen hoe De Uitdaging na een start vanuit gepersonaliseerd leren steeds nadrukkelijker is gaan zoeken naar de pedagogisch balans met hoge verwachtingen naar alle leerlingen. Ook hier speelt de dagelijkse uitvoerbaarheid van onderwijs ook een belangrijke rol: rust, reinheid en regelmaat is voor leerlingen en leerkrachten en onderwijsprofessionals belangrijk. Vooral op een school met meer dan 400 leerlingen! In de ochtend ligt de nadruk op de kernvakken rekenen, taal en lezen, met instructie in het leerjaar. In de middag werken leerlingen in mentorgroepen verder aan thematisch onderwijs, waarin kennis wordt verwerkt. Leerlingen zitten dan op het leerplein en krijgen actieve begeleiding.

Deze combinatie vraagt om meer dan een goed lesmodel. De Uitdaging werkt met heldere routines, een gezamenlijke taal op leren, terugkerende blokplanning, vakinhoudelijke experts en een zeer scherpe kwaliteitscyclus (datagericht). Dit is terug te zien in de onderwijsresultaten die nu al meerdere jaren op rij flink groeien. Tegelijkertijd is De Uitdaging erkend als Klassewerkplek, waarbij collega’s een (zeer) hoge mate van plezier en geluk ervaren in hun werk. In het gesprek wordt duidelijk hoe sterk samenwerking, gedeelde verantwoordelijkheid, heldere rollen en aandacht voor elkaar daarmee verbonden zijn. En dat werkplezier en hoge verwachtingen naar leerlingen hand in hand gaan. Niet voor niets werkt De Uitdaging vanuit de principes van de professionele leergemeenschap waarin tijd is vrijgemaakt om in leerteams de ontwikkeling van iedere leerling nauwgezet te monitoren! Een absolute aanrader om te luisteren hoe een haalbare en radicale middenweg te ontwikkelen tussen enerzijds onderwijsvernieuwing en anderzijds het belang van continue verbetering van de curriculumopbrengsten op school. Het is ook een podcast waar je voelt hoe leuk het is om les te geven in een hecht en betrokken onderwijsteam.

Kernpunten uit het gesprek:

🧭 Een duidelijke koers begrenst vernieuwing. Nieuwe ideeën worden steeds getoetst aan de visie en de kernopdracht van de school: goed onderwijs geven binnen een pedagogisch veilige omgeving.

📚 Kennis gaat vooraf aan zelfstandige verwerking. In de ochtend ligt de nadruk op expliciete instructie en kernvakken; in het thematisch onderwijs krijgen leerlingen ruimte om kennis samen toe te passen en te verdiepen.

🔄 Routines creëren ruimte. Heldere afspraken over gedrag, taalgebruik en werkwijzen verminderen onduidelijkheid en maken volgens het team juist meer leren en samenwerken mogelijk.

🧩 Samenwerking is organisatorisch ingebouwd. Mentorgroepen, instructiegroepen, experts en unitcoördinatoren maken dat leerkrachten leerlingen gezamenlijk volgen en onderwijs samen ontwerpen.

📊 Verbeteren begint bij analyseren. Bij onder meer rekenen en technisch lezen kijkt het team eerst nauwkeurig naar resultaten, onderwijspraktijk en onderzoek voordat nieuwe keuzes worden gemaakt.

Quotes uit het gesprek:

“Kennis wordt groter als je het deelt in een groep.”

“Onze leerpleinen zijn geen speeltuinen. Het is hier een basisschool en we willen heel graag dat de kinderen hier wat leren.”

“Goed lesgeven kost tijd en aandacht.”

“We zijn geen center parks, maar een basisschool.”

Tijdstempels

00:00 – Modern onderwijs
02:17 – Groepsorganisatie uitgelegd
05:40 – Duidelijke koers
08:09 – Gepersonaliseerd leren
10:44 – Expliciete instructie
11:53 – Heldere routines
14:20 – Teamafspraken bewaken
16:30 – Rekenonderwijs verbeteren
19:05 – Gezamenlijke taal
20:09 – Gespreid leiderschap
23:40 – Thematisch verwerken
24:54 – Curriculum verbinden
26:49 – Besluiten organiseren
30:26 – Vernieuwing begrenzen
34:34 – Samen zorgen

https://youtu.be/-5ZspvhlYjA
Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Waar zit de bron van de rekenramp in NL (en wat kunnen we eraan doen)?

Goed leren rekenen draait niet alleen om het vinden van het juiste antwoord. Het vraagt om een stevige basis van kennis en procedures waarop later complexere wiskunde kan worden gebouwd. Volgens wiskundeleraar en auteur Liesbeth van der Plas is juist die basis in het Nederlandse rekenonderwijs te kwetsbaar geworden.

Van der Plas ziet leerlingen in het voortgezet onderwijs binnenkomen die onvoldoende met breuken kunnen rekenen, terwijl die kennis noodzakelijk is voor algebra, natuurkunde en andere bètavakken. Een belangrijke oorzaak ziet ze in een curriculum waarin leerlingen veel verschillende strategieën en contextopgaven aangeboden krijgen, maar fundamentele rekenbewerkingen onvoldoende automatiseren en beheersen. Deze problematiek werkt volgens haar door tot in de lerarenopleiding. Pabo-studenten kunnen een rekentoets halen zonder noodzakelijkerwijs boven de rekenstof te staan die ze later zelf moeten onderwijzen. Daarmee ontstaat een vicieuze cirkel.

De oplossing zoekt Van der Plas niet in méér doelen of complexere methodes, maar juist in vereenvoudiging: een beperkt aantal fundamentele rekenprocedures expliciet aanleren, veel oefenen en pas daarna ruimte maken voor toepassing, flexibiliteit en creativiteit. Aan de hand van specifieke voorbeeldopgaven bespreken we hoe dit eruit kan zien in de dagelijkse praktijk.

Kernpunten uit het gesprek:

🧱 Een stevige beheersing van optellen, aftrekken, vermenigvuldigen, delen en breuken vormt volgens Van der Plas het fundament waarop later algebra, wiskunde en andere bètavakken worden gebouwd.

🔄 Het aanbieden van meerdere oplossingsstrategieën kan volgens haar juist extra cognitieve belasting veroorzaken. Vooral leerlingen die moeite hebben met rekenen kunnen afhaken wanneer ze telkens opnieuw een andere werkwijze moeten leren.

🎓 De problemen werken volgens Van der Plas door tot de pabo: toekomstige leraren kunnen formeel een rekentoets halen, terwijl ze bepaalde basisbewerkingen nog onvoldoende beheersen of uitleggen.

🧠 Motivatie ontstaat niet alleen door rekenen aantrekkelijk of herkenbaar te maken. Succeservaringen en beheersing kunnen er juist voor zorgen dat leerlingen plezier krijgen in het vak en de onderliggende structuur gaan zien.

🔍 Goed rekenonderwijs vraagt volgens het gesprek ook om vakmanschap van leraren: zelf boven de stof staan, kritisch naar methodes kijken en bewust bepalen welke oefeningen werkelijk bijdragen aan het beoogde leerdoel.

Quotes uit het gesprek:

“Creativiteit, motivatie en verschillende oplossingen zoeken als leerling zijn allemaal belangrijk. Maar dat komt pas daarna. Je moet eerst kunnen optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen.”

“De essentie van rekenen is voor mij dat je het kunt opschrijven. Dat je de berekening laat zien en laat zien: ik snap hoe dit in elkaar zit.”

“Als je dit als kind niet meekrijgt, omdat je zoveel strategieën krijgt en het hele rekenbouwwerk niet overziet als je de basisschool verlaat, dan zie je niet hoe mooi wiskunde in elkaar zit.”

Tijdstempels

00:00 – Rekenproblemen Nederland
01:16 – Ontbrekende voorkennis
03:08 – Breuken beheersen
05:31 – Rekenmethode ontwikkelen
07:12 – Bètakeuze motivatie
09:11 – Vicieuze cirkel
11:06 – Rekentoets tekort
13:32 – Realistische context
15:16 – Cognitieve belasting
16:20 – Meerdere strategieën
18:51 – Basisbewerkingen beheersen
22:20 – Breuken rekenen
25:29 – Maatschappelijke gevolgen
29:10 – Pabo verantwoordelijkheid
36:12 – Schoolteams verbeteren

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Bronnen en verdieping

Rekenen voor de Pabo – Liesbeth van der Plas
Boek met uitleg, oefeningen en uitgewerkte antwoorden voor pabo-studenten.

Foutloos leren rekenen in groep 7 en 8 – Liesbeth van der Plas
Materiaal gericht op het systematisch beheersen van rekenvaardigheden in de bovenbouw van het basisonderwijs.

De gelukkige rekenklas aan het werk
Bundel waarin Van der Plas een hoofdstuk schreef over de staat van ons rekenonderwijs.

Sommenfabriek.nl
Website met uitleg, oefeningen en instructiemateriaal waar Van der Plas in het gesprek naar verwijst.

Rekenen voor het voortgezet onderwijs met een uitwerking van de rekendoelen en uitwerkingen op de middelbare school

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen

Het succes van het reken-wiskundeonderwijs wordt steeds vaker afgemeten aan één percentage: hoeveel leerlingen halen aan het eind van groep 8 streefniveau 1S? Volgens de landelijke ambitie zou dat 65% moeten zijn. Maar die manier van kijken rust op stevige aannames: dat 1S een eenduidig en goed onderbouwd referentieniveau is, dat het betrouwbaar te meten is met een drempelwaarde op een vaardigheidsschaal, en dat je daaruit conclusies kunt trekken over de opbrengsten van scholen. Arthur Bakker en Marian Hickendorff laten zien dat juist die aannames problematisch zijn. Ze schreven hier een artikel over dat we bespreken in deze aflevering.

Meten we eigenlijk wel wat we denken te meten? Mijn gasten laten zien dat de specifieke inhoud van 1F en 1S niet altijd scherp is afgebakend, dat doorstroomtoetsen onderling lastig vergelijkbaar zijn en dat een landelijke ambitie ongemerkt een harde norm kan worden. Dat heeft gevolgen voor scholen, leraren en leerlingen: van strategisch toetsgedrag tot curriculumversmalling.

Tegelijk blijft de boodschap niet hangen in kritiek. Er is veel kennis over sterke leerlijnen, goede rekenopbouw en zinvolle schoolontwikkeling. De uitdaging is om toetsing, curriculum, toezicht en praktijkkennis beter op elkaar af te stemmen — eerlijker, preciezer en met meer oog voor ontwikkeling dan voor één kwetsbaar getal.

Kernpunten uit de podcast:

🔍 Het percentage leerlingen dat 1S haalt, wordt gebruikt alsof het een harde maat is voor onderwijskwaliteit, terwijl de meting volgens de gasten inhoudelijk en statistisch kwetsbaar is.

🧩 Het referentiekader was oorspronkelijk bedoeld om doorlopende leerlijnen te ondersteunen, niet om individuele scholen of leerlingen op af te rekenen.

📏 De grens tussen 1F en 1S is in de praktijk minder scherp dan vaak wordt aangenomen; concrete toetsopgaven vragen altijd interpretatie en keuzes.

⚖️ Meerdere doorstroomtoetsen maken vergelijking tussen scholen problematisch, zeker wanneer uitkomsten gevolgen hebben voor toezicht en bestuur.

🌱 Sterker rekenonderwijs vraagt niet om blindstaren op één eindpercentage, maar om rijke schooldata, goede leerlijnen, rekencoördinatie en professionele dialoog.

Quotes uit het gesprek

“Er werd voortdurend gezocht naar maatschappelijke kwesties waardoor resultaten tegenvallen. Maar de verklaring die ik meestal mis is die tweede vraag: hoe zit het met de meting?”

“Durf dat percentage 1S een beetje los te laten en kijk breder. Kijk onder de motorkap.”

“Een meting is zo sterk als de zwakste schakel. En eigenlijk is elke schakel zwak.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Meer lezen op basis van deze podacst?

Rekenen kinderen echt zo slecht?

Leerresultaten einde basisonderwijs voor rekenen-wiskunde

Onderwijsraad: laat toetsen minder vaak meetellen voor rapport

Betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 3-8

Tijdstempels

00:03 – Gasten introductie
01:21 – Aanleiding artikel
03:05 – Referentieniveaus uitgelegd
04:36 – Breuken voorbeeld
06:10 – Historische verschuiving
07:50 – Empirische vragen
10:08 – Vroege selectie
12:30 – Rekenpeilingen besproken
14:32 – Documentanalyse beleid
18:32 – Toetsaanbieders vergelijken
21:28 – Zwakke schakels
22:47 – Onderwijskwaliteit breder
24:44 – Curriculum versmalling
29:40 – Nieuwe toetsing
34:41 – Landelijke samenwerking

Wat kunnen onderwijsgedichten ons leren?

Onderwijsgedichten lijken op het eerste gezicht misschien een niche: poëzie over school, leraren, leerlingen, lezen, rekenen en orde handhaven in de klas. Maar wie ze historisch naast elkaar legt, ziet iets groters ontstaan. Ze laten zien welke vragen het onderwijs al eeuwen met zich meedraagt: hoe wek je nieuwsgierigheid? Wat betekent het om kinderen toegang te geven tot taal, kennis en rekenen? Hoe voorkom je dat het curriculum steeds voller raakt? En wat vraagt onderwijs van de leraar?

Henk Sissing stelde samen met Theo Magito een omvangrijke bundel samen met Nederlandstalige onderwijsgedichten vanaf de dertiende eeuw tot nu. In deze podcast leest Henk Sissing meerdere gedichten. We reflecteren vervolgens op de onderwijsvraagstukken van toen en nu. Uit de bundel komt een verrassend beeld naar voren: veel onderwijskwesties die vandaag urgent voelen, zijn niet nieuw. Kansengelijkheid, leesvaardigheid, praktische toepasbaarheid van rekenen, de voorbeeldrol van de leraar en de overladenheid van het onderwijs keren bijvoorbeeld regelmatig terug. Juist poëzie maakt die continuïteit zichtbaar. Niet als beleidsnota of onderwijskundig model, maar als geconcentreerde leeservaring. Een gedicht kan ons misschien in enkele regels laten zien waar onderwijs om draait: nieuwsgierigheid, overdracht, vorming, mededogen en de vraag wat kinderen nodig hebben om hun wereld te vergroten.

Kernpunten uit de podcast:

🔍 Onderwijsgedichten maken zichtbaar dat veel actuele onderwijsvragen een lange geschiedenis hebben. Thema’s als lezen, schrijven, rekenen, kansengelijkheid en curriculumdruk keren al eeuwen terug.

📚 Lezen wordt in het gesprek niet alleen gezien als vaardigheid, maar als toegang tot de wereld. Leraren hebben daarin een voorbeeldrol: kinderen moeten kunnen zien dat volwassenen zelf lezen, zoeken en denken.

🧭 Nieuwsgierigheid is een terugkerend motief. Een leraar die zelf geraakt is door de wereld, kan leerlingen meenemen in verwondering, onderzoek en zelfstandig denken.

⚖️ Kansengelijkheid blijkt geen modern beleidswoord alleen. Al in oudere teksten klinkt de oproep om arme kinderen via onderwijs bescherming, ontwikkeling en perspectief te bieden.

🧩 De overladenheid van het curriculum is hardnekkig. Nieuwe thema’s worden vaak toegevoegd, maar de vraag wat er dan vanaf gaat, blijft moeilijk te beantwoorden.

Quotes uit het gesprek

“Als je zelf niet nieuwsgierig bent, hoe kun je je nieuwsgierigheid dan overdragen aan je leerlingen?”

“Waar is 600 jaar later ons mededogen gebleven? Waar is onze compassie gebleven?”

“We zijn heel goed in dingen erbij doen, maar we zijn met elkaar gewoon niet zo goed om dingen uit het curriculum te halen.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:03 – Ontstaan van de bundel
02:39 – Gedichten zoeken
04:50 – Historische thema’s
06:43 – Favoriet gedicht
10:42 – Onderwijs marketing
15:02 – Nieuwsgierige van de leraar
18:11 – Wereld openen
24:18 – Gelijke kansen
31:28 – Lezen leren
34:00 – Leesvoorbeeld tonen
39:02 – Rekenen toepassen
42:49 – Caribische stemmen
44:45 – Lofdicht leraar
47:06 – Curriculum overladen
50:30 – Slotreflectie onderwijs

(Hoe) is inclusief onderwijs eigenlijk een haalbare kaart?

Inclusief onderwijs klinkt als een breed gedragen ideaal: kinderen leren zoveel mogelijk samen, dichtbij huis en met onderwijs dat aansluit bij hun behoeften. Maar tussen dat ideaal en de dagelijkse werkelijkheid van scholen zit veel spanning. Want wat betekent inclusie als leerlingen vastlopen, leraren handelingsverlegen worden en gespecialiseerde ondersteuning juist nodig blijkt om kinderen weer tot leren te brengen?

Ate de Boer laat zien dat de discussie over inclusief onderwijs niet alleen over overtuigingen moet gaan, maar ook over patronen, data en realistische verwachtingen. In het speciaal basisonderwijs worden al jaren toetsgegevens van duizenden leerlingen verzameld. Die gegevens laten zien dat er duidelijke doelgroepen bestaan, maar ook dat binnen die doelgroepen grote verschillen zichtbaar blijven. Gemiddelden helpen dus om beter te begrijpen wat leerlingen nodig hebben, zolang ze het individuele kind niet onzichtbaar maken. Hierover doet Ate met een groep collega’s onderzoek naar.

De kernvraag is daarmee niet simpelweg of leerlingen wel of niet in het reguliere onderwijs kunnen blijven. De vraag is welke onderwijspraktijken, vormen van ondersteuning en professionele keuzes daarvoor nodig zijn. Inclusie vraagt geen grote woorden, maar zorgvuldig onderzoek, gezamenlijke verantwoordelijkheid en de bereidheid om te blijven puzzelen wanneer het ingewikkeld wordt.

Kernpunten uit de podcast:

🔍 Inclusief onderwijs vraagt om normaliseren: verschillen tussen leerlingen horen bij onderwijs, ook wanneer die verschillen groot of ingewikkeld zijn.

📊 De benchmark in het speciaal basisonderwijs laat zien dat er duidelijke doelgroepen bestaan, maar ook dat binnen die groepen de spreiding groot blijft.

🧩 Gemiddelde ontwikkelpatronen kunnen scholen helpen om realistischer verwachtingen te formuleren, zonder het individuele perspectief van leerlingen los te laten.

🏫 De haalbaarheid van inclusie hangt sterk samen met wat er in de klas gebeurt: ondersteuning moet leraren praktisch helpen, niet vooral leiden tot extra plannen en verantwoording.

🌱 Succesvolle inclusieve initiatieven beginnen vaak klein, met betrokken mensen, maar moeten snel worden ingebed in beleid en organisatie om duurzaam te worden.

Quotes uit het gesprek

“We moeten gaan accepteren dat die uiteinden er gewoon zijn. Soms heb je die en soms niet, soms in wat extremere mate, soms niet.”

“Als je in het kader van inclusie als reguliere school denkt: wij moeten deze leerling houden, maar je kan het niet, dan heeft de leerling daar schade van.”

“Je moet dus willen ploeteren. Want het zal niet makkelijk worden.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:04 – Inclusieve vraag
02:04 – Eerste reactie
03:03 – Passend onderwijs
04:15 – Normale verschillen
06:43 – Populatie kijken
08:10 – Benchmark uitleg
10:23 – Doelgroepen vergelijken
12:02 – Toetsgegevens verzamelen
15:09 – Interne spreiding
17:10 – Ontwikkelpatronen begrijpen
21:26 – Onderzoekstekort zichtbaar
23:45 – Financiële spanning
27:44 – Inclusie uitvoeren
30:41 – Ondersteuning organiseren
33:01 – Ploeterend ontwikkelen

Zo leer je kinderen goed rekenen (met een bal)

Er zijn weinig mensen uit het speciaal basisonderwijs die Douwe Sikkes niet kennen. Hij heeft honderden, misschien wel duizenden kinderen goed leren rekenen. De methodiek, voor sommigen bekend als leren rekenen met de bal, bestaat uit veel herhaling, stapsgewijs oefenen en toewerken naar volledige beheersing (ook wel: mastery learning). Douwe maakt zich zorgen over de actuele problemen rondom het rekenonderwijs in het primair onderwijs. Nog steeds denkt hij dat er veel te leren is van zijn eenvoudige methodiek: zo leren kinderen rekenen. Niet alleen voor kinderen die naar het speciaal basisonderwijs gaan, maar voor alle kinderen! Waarom maken we het zo ingewikkeld vandaag de dag?

Centraal staat een eenvoudig maar krachtig idee: kinderen kunnen pas verder als de onderliggende laag echt beheerst wordt. Wie niet soepel tot 20 kan rekenen, loopt vast bij sommen tot 100. Wie letters en klanken onvoldoende kent, krijgt moeite met woorden, zinnen en verhalen. Sikkes verzet zich tegen het idee dat leerlingen rekenstrategieën vooral zelf moeten ontdekken. Voor veel kinderen, zeker als zij al onzeker zijn geworden, zorgt dat juist voor verwarring.

Zijn aanpak draait niet om trucjes, maar om systematisch oefenen, succeservaringen en vertrouwen ontwikkelen. De bal speelt daarin een bijzondere rol: niet als grappig wondermiddel, maar als manier om concentratie, beweging en aandacht te verbinden. Het gesprek laat zien hoe groot de pedagogische impact kan zijn van didactische helderheid. Niet harder werken, maar preciezer kijken wat kinderen nodig hebben.

Kernpunten uit de podcast:

⚽ De bal ontstond aanvankelijk als korte beweegpauze, maar werd later onderdeel van een aanpak waarin concentratie, ritme en oefenen samenkomen.

🧱 Sikkes ziet rekenen als een bouwwerk: als één laag ontbreekt, wordt alles wat daarna komt kwetsbaar.

🧠 Zelf ontdekkend leren werkt volgens hem niet voor alle kinderen; juist zwakke rekenaars hebben behoefte aan één duidelijke strategie en veel herhaling.

📚 Dezelfde principes past hij toe bij spelling en lezen: eerst letters en klanken, daarna woorden, zinnen, verhalen en samenvattingen.

🌱 Succeservaringen veranderen volgens Sikkes niet alleen prestaties, maar ook gedrag, motivatie en zelfvertrouwen.

Quotes uit het gesprek

“Het gaat er niet om dat je keihard werkt. Het gaat erom dat je de juiste dingen doet.”

“Rekenen is een soort bouwwerk. En als één laagje ontbreekt, dan gaat het al mis.”

“Als je niet kunt rekenen, lezen en schrijven in deze maatschappij, dan ben je toch zwaar gehandicapt.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:05 – Rekenen bewegen
01:36 – Hersenen concentratie
04:06 – Vroege methodes
06:31 – Inspectie reflectie
07:16 – Voetbalbasis rekenen
09:15 – Tiental sprong
11:02 – Eenduidige strategie
13:49 – Succeservaringen zelfvertrouwen
16:50 – Methodekritiek rekenen
19:49 – Spelling opbouw
22:51 – Oefenen herhalen
24:30 – Rekenen bouwwerk
32:33 – Rust structuur
34:38 – Basisvaardigheden samenleving
36:54 – Kleinkinderen vooruitgang

Wat maakt jonge kinderen tot echte lezers?

Lezen begint niet bij het herkennen van letters, maar door met aandacht betekenisvolle verhalen te delen aan jonge kinderen. En dit start al vanaf enkele maanden oud! De kern van ontluikende geletterdheid is daarmee veel rijker dan het huidige onderwijsdebat over lezen ons laat zien. Vanuit deze gedachte ontvouwt Wilna Meijer een ander beeld van “leren lezen” dan het gangbare schema van klankbewustzijn, letterkennis en bijvoorbeeld vroege toetsing. Ze beschrijft hoe kinderen al heel jong, nog vóór ze geschreven letters naar klanken kunnen decoderen, zich als lezers kunnen gedragen. Kinderen herkennen verhaallijnen, “lezen” prentenboeken mee en ontwikkelen zo een liefde voor lezen. Hoe kunnen we ontluikende geletterdheid sterker cultiveren in ons huidige onderwijs?

Lezen is meer dan de optelsom van deelvaardigheden, maar een complex en verweven netwerk van taal, kennis, interpretatie, gesprek en ervaring. Juist omdat lezen zo verbonden is met betekenis en wereldkennis, wordt volgens haar de kleuterfase kwetsbaar wanneer die vooral wordt ingericht als voorbereiding op technische instructie en (impliciete) toetspraktijken. Hoe dit anders kan zet ze in deze podcast specifiek uiteen. Haar boek Wat jonge kinderen echte lezers maakt gaat over ontluikende geletterdheid en is het eerste deel van een onderzoeksproject naar ‘de levenstijdperken’ van de lezer.

Kernpunten uit de podcast:

📌 Ontluikende geletterdheid draait om samen boeken lezen, gezamenlijke aandacht en groeiend verhaalbegrip, niet om vroege letter-klanktraining.
🧩 Deelvaardigheden stapelen (klanken, letters, strategieën) suggereert ten onrechte dat lezen een optelsom is, terwijl lezen juist een samenhangend, interactief proces is.
👀 Toetsen bij kleuters kan een verkeerd startpunt zijn: klanken isoleren uit woorden is voor veel jonge kinderen conceptueel moeilijk en weinig betekenisvol.
🗣️ Rijke dialogen over teksten (goed luisteren, doorvragen, terug naar de tekst) bouwen begrip, interpretatie en betrokkenheid en kunnen toetsen vaak vervangen.
📚 Veel lezen als motor: vloeiend lezen en leesnetwerken ontstaan vooral door leeskilometers en inhoudelijke rijkdom, óók in zaakvakken en non-fictie.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:05 – Intro en welkom
00:36 – Leesinteresse
02:26 – Ontluikend lezen
03:59 – Verhaalbegrip
05:02 – Gezamenlijke aandacht
06:35 – Vergeten kennis
09:42 – Klanktraining
12:10 – Toetsproblemen
14:36 – Observatiekunst
18:24 – Decontextualisatie
23:09 – Herlezen
28:39 – Evidence kritiek
33:04 – Zaakvakken terug
34:23 – Veel lezen
39:37 – Goede vragen en slot

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe wordt de wiskundeles een plek waar leerlingen leren denken?

Leerlingen kunnen keurig een stappenplan nadoen en tóch nauwelijks beter wiskundig leren denken. Voor veel leerlingen op de middelbare school gaat wiskunde over het correct ‘herhalen’ wat de docent voordoet op het bord. Is het ook mogelijk een werkomgeving te creëren waar leerlingen uitgedaagd worden om zelfstandig en diep te leren nadenken over wiskundige problemen? Dat is de zoektocht waar ik met Matthias Kaat over doorpraat: wiskunde draait fundamenteel om probleemoplossen, redeneren en het opdoen van inzicht, maar in veel lokalen overheerst vooral een “voordoen–nadoen–oefenen” methodiek. De vraag is dan ongemakkelijk simpel: leren leerlingen eigenlijk wel goed wiskunde?

Matthias Kaat is lerarenopleider wiskunde en is aan de slag gegaan met het boek Building Thinking Classrooms (Peter Liljedahl) als een praktische benadering om wiskundig denken zichtbaar en collectief te maken. Niet door leerlingen “zomaar wat te laten doen”, maar door juist te werken met slimme klas routines: bijvoorbeeld met steeds willekeurige drietallen, door staand te werken, de klas anders in te richten en aan de slag te gaan op whiteboards met een prikkelende en uitdagend wiskundig vraagstuk. Fouten maken wordt minder riskant, ideeën worden makkelijker gedeeld en “didactisch afkijken” wordt onderdeel van de lespraktijk. Leerlingen leren hierdoor dieper nadenken is het idee.

Belangrijk is ook de nuance: dit is geen alles-of-niets werkwijze. Divergente problemen (met meerdere aanpakken) en convergente taken (gericht oefenen) versterken elkaar. Liljedahl put uit 15 jaar praktijkonderzoek en brengt wiskundige vraagstukken tot leven in de lespraktijk. We bespreken tot slot ook hoe je deze werkwijze kunt adopteren in je klaslokaal. Ook voor andere domeinen buiten de wiskunde!

Kernpunten uit de podcast:

🧩 Het doel en de lespraktijk botsen vaak: we zeggen “leren denken”, maar organiseren lessen die vooral reproduceren en nadoen stimuleren.
🧻 Uitwisbaar en verticaal werken verlaagt drempels: opschrijven voelt minder definitief, waardoor leerlingen sneller starten en meer durven.
🎲 Willekeurige drietallen veranderen de dynamiek: samenwerken wordt onvoorspelbaar en normaliseert dat je met iedereen kunt werken, met effecten op betrokkenheid.
🧑‍🏫 De docentrol verschuift naar coachen en observeren: luisteren, kleine interventies, gedrag en denkprocessen terugkaatsen in plaats van alleen “goed/fout” controleren.
🧠 Divergent én convergent hebben een plek: open problemen bouwen betekenis en kapstokken; gerichte oefenreeksen kunnen daarna efficiënter en bewuster helpen om te leren integreren.


Quotes uit de podcast:

💬 “Het gaat snelst bij een verticaal uitwisbaar onderschrift… dus vandaar die whiteboards.”
💬 “Het is zelfs de bedoeling… je mag eigenlijk spieken.”
💬 “Ik noem dat een beetje vertragen om te kunnen versnellen.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:00 – Introductie en welkom
00:43 – Boekintro gesprek
01:34 – Lesobservaties onderzoek
02:23 – Doelen wiskunde
03:50 – Meten en experimenteren
05:45 – Foutenrisico papier
06:42 – Willekeurige drietallen
08:54 – Voorbeeldprobleem tuin
10:31 – Kaarten willekeur
11:40 – Didactisch afkijken
15:05 – Docent als coach
18:30 – Gallery walk
20:03 – Convergent oefenen
23:32 – Betekenisvol leren
24:23 – Spannend starten
33:29 – Cognitieve schema’s
34:50 – Pepernotencontext
36:25 – Stappenplan starten

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!