PISA

Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen

14 juni 2026 Filosofie en Verdieping 40:42

Het succes van het reken-wiskundeonderwijs wordt steeds vaker afgemeten aan één percentage: hoeveel leerlingen halen aan het eind van groep 8 streefniveau 1S? Volgens de landelijke ambitie zou dat 65% moeten zijn. Maar die manier van kijken rust op stevige aannames: dat 1S een eenduidig en goed onderbouwd referentieniveau is, dat het betrouwbaar te meten is met een drempelwaarde op een vaardigheidsschaal, en dat je daaruit conclusies kunt trekken over de opbrengsten van scholen. Arthur Bakker en Marian Hickendorff laten zien dat juist die aannames problematisch zijn. Ze schreven hier een artikel over dat we bespreken in deze aflevering.

Meten we eigenlijk wel wat we denken te meten? Mijn gasten laten zien dat de specifieke inhoud van 1F en 1S niet altijd scherp is afgebakend, dat doorstroomtoetsen onderling lastig vergelijkbaar zijn en dat een landelijke ambitie ongemerkt een harde norm kan worden. Dat heeft gevolgen voor scholen, leraren en leerlingen: van strategisch toetsgedrag tot curriculumversmalling.

Tegelijk blijft de boodschap niet hangen in kritiek. Er is veel kennis over sterke leerlijnen, goede rekenopbouw en zinvolle schoolontwikkeling. De uitdaging is om toetsing, curriculum, toezicht en praktijkkennis beter op elkaar af te stemmen — eerlijker, preciezer en met meer oog voor ontwikkeling dan voor één kwetsbaar getal.

Kernpunten uit de podcast:

🔍 Het percentage leerlingen dat 1S haalt, wordt gebruikt alsof het een harde maat is voor onderwijskwaliteit, terwijl de meting volgens de gasten inhoudelijk en statistisch kwetsbaar is.

🧩 Het referentiekader was oorspronkelijk bedoeld om doorlopende leerlijnen te ondersteunen, niet om individuele scholen of leerlingen op af te rekenen.

📏 De grens tussen 1F en 1S is in de praktijk minder scherp dan vaak wordt aangenomen; concrete toetsopgaven vragen altijd interpretatie en keuzes.

⚖️ Meerdere doorstroomtoetsen maken vergelijking tussen scholen problematisch, zeker wanneer uitkomsten gevolgen hebben voor toezicht en bestuur.

🌱 Sterker rekenonderwijs vraagt niet om blindstaren op één eindpercentage, maar om rijke schooldata, goede leerlijnen, rekencoördinatie en professionele dialoog.

Quotes uit het gesprek

“Er werd voortdurend gezocht naar maatschappelijke kwesties waardoor resultaten tegenvallen. Maar de verklaring die ik meestal mis is die tweede vraag: hoe zit het met de meting?”

“Durf dat percentage 1S een beetje los te laten en kijk breder. Kijk onder de motorkap.”

“Een meting is zo sterk als de zwakste schakel. En eigenlijk is elke schakel zwak.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Meer lezen op basis van deze podacst?

Rekenen kinderen echt zo slecht?

Leerresultaten einde basisonderwijs voor rekenen-wiskunde

Onderwijsraad: laat toetsen minder vaak meetellen voor rapport

Betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 3-8

Tijdstempels

00:03 – Gasten introductie
01:21 – Aanleiding artikel
03:05 – Referentieniveaus uitgelegd
04:36 – Breuken voorbeeld
06:10 – Historische verschuiving
07:50 – Empirische vragen
10:08 – Vroege selectie
12:30 – Rekenpeilingen besproken
14:32 – Documentanalyse beleid
18:32 – Toetsaanbieders vergelijken
21:28 – Zwakke schakels
22:47 – Onderwijskwaliteit breder
24:44 – Curriculum versmalling
29:40 – Nieuwe toetsing
34:41 – Landelijke samenwerking

Hoe kan mastery learning bijdragen aan beter rekenonderwijs?

2 februari 2025 Didactiek en Pedagogiek 36:36

Inmiddels staan de reken- wiskundeprestaties van Nederlandse leerlingen ruim 20 jaar onder druk. Er zijn kleine verbeteringen zichtbaar, maar de trend van het reken-wiskundeniveau wordt een aantal jaar aanhoudend negatief genoemd. Zorgelijk, maar wat is hier aan te doen? Een grootschalige aanpak in Engeland gericht op mastery learning biedt interessante aanknopingspunten voor Nederland. Mastery learning kiest niet voor niveau differentiatie, maar kent een strakke volgorde, veel oefening onder begeleiding en er wordt verder gegaan als alle leerlingen de stof beheersen en begrijpen. Is dit nu ouderwets of inmiddels juist heel modern qua didactiek en begeleiding? En hoe kunnen leerkrachten en docenten aan de slag met mastery learning in hun eigen lespraktijk? Ik ga hierover in gesprek met Peter Langerak.

Peter is onderzoeker bij het Nederlands Mathematisch Instituut en promovendus aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zijn onderzoek richt zich op het verbeteren van reken-wiskundeonderwijs door middel van wetenschappelijk onderbouwde inzichten die impact hebben op leerlingen, leraren en scholen. Peter volgt de internationale ontwikkelingen op de voet en presenteert in deze podcast een routekaart om Nederlandse resultaten op het gebied van reken- en wiskundeonderwijs gericht te verbeteren.

Tjipcast wordt mede mogelijk gemaakt door Klassewerkplek. Klassewerkplek biedt onderwijsinstellingen een evidence-informed instrument voor werkgeluk, talentbehoud en verzuimreductie. Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert. Wil je meer weten over hoe zo’n gelukkige werkplek eruit kan zien? Check dan snel www.klassewerkplek.nl en doe mee!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Waarom moet ons onderwijs gered worden? En waarvan?

1 december 2024 Filosofie en Verdieping, Innoveren en Verbeteren 54:01

In deze aflevering spreek ik met docent, wetenschapper en rector Jan Drentje. Jan is één van de kernleden van het Red-team onderwijs. Recent schreef deze club van ervaren docenten, bestuurders en wetenschappers een belangwekkend boek waarin gepleit wordt voor tien fundamentele maatregelen om het onderwijs in Nederland te verbeteren. Het red-team onderwijs schuwt de media niet en is bekend geworden met het uitdelen van zogeheten ‘rode (en groene) kaarten aan politiek, bestuurders en scholen. Dit nieuw boek bevat zeer scherpe aanbevelingen, zoals het stoppen met financiële targets voor besturen, het centraal stellen van het lesgeven (in plaats van allerhande activiteiten eromheen) en het meer durven voeren van scherpe regie op kwaliteitsverbetering.

Ik praat uitgebreid met Jan over de totstandkoming van het Red-team en deze publicatie. We nemen de belangrijkste aanbevelingen door en kijken vooruit naar de komende jaren. Gaat het lukken om het onderwijs weer op de rit te krijgen? En wat is hiervoor nodig? Nieuwsgierig geworden naar het onderzoekswerk van Jan naar de grondlegger van onze grondwet Thorbecke? Je kunt hier zijn werk bekijken. Er zijn mooie lijnen te trekken tussen dit gesprek en de filosofie van Thorbecke, zoals we af en toe aanstippen.

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Is het tijd om afscheid te nemen van het label hoogbegaafdheid? Tjipcast 107 met Lianne Hoogeveen

21 februari 2021 Didactiek en Pedagogiek 00:47:37

In deze podcast ontmoet ik Lianne Hoogeveen, expert op het gebied van hoogbegaafdheid en hoogbegaafd onderwijs. We gaan in gesprek over een complex thema binnen het basis- en voortgezet onderwijs: uitzonderlijke intelligentie. Wat bedoelen we hier eigenlijk mee? En kan een school een leeromgeving bieden voor deze groep kinderen die aantrekkelijk en uitdagend is? In de afgelopen jaren is er steeds meer aandacht voor hoogbegaafdheid. Maar er zijn ook nog veel vragen. Zo staat de definitie van hoogbegaafdheid wetenschappelijk ter discussie, is er ook sprake van scepsis (alweer een label) en is er veel verschil tussen scholen in termen van passend aanbod. Hoog tijd om hier dieper op in te gaan.

Volgens Lianne Hoogeveen is het uiterst belangrijk deze groep kinderen in het reguliere onderwijs niet ‘over te slaan’ of te bagataliseren. Het gaat hier om een groep kinderen die kwetsbaar zijn. Zo spreekt Lianne over risico’s in termen van depressie, eenzaamheid, welbevinden en sociale ontwikkeling. Soms zijn ouders zelfs ten einde raad. Vandaag de dag is het mogelijk kinderen ‘aan te merken’ als hoogbegaafd (HB). Vaak middels een vorm van testen en observeren. Dit opent de deuren naar beter afgestemd onderwijs en is voor veel ouders en kinderen een belangrijke eerste stap. Scholen vragen ook om zo’n externe beoordeling. Helaas met een soms eenzijdige focus op de IQ score. Ook hangt er af van de medewerking van ouders, zo zijn de kosten voor zo’n test ook een mogelijke drempel. En behalve een IQ test zijn er meer aspecten relevant als het gaat om hoogbegaafdheid. Het is volgens Lianne zelfs de vraag of dit label bevordelijk is voor kinderen en ouders. Moeten we als samenleving niet nog verder durven te kijken dan een label? En hoe past hoogbegaafdheid dan binnen het huidige reguliere onderwijs?

Je kunt dit gesprek ook bekijken op het YouTube kanaal:

Meer informatie over het werk van Lianne:

Lianne Hoogeveen is hoofdopleider van de Radboud International Training on High Ability, die opleidt  tot ‘ECHA-Specialist in Gifted Education’ aan het Radboud Centrum voor Sociale Wetenschappen. Ook is ze werkzaam bij CBO Talent Development als GZ-psycholoog. Binnen de Pedagogische Wetenschappen aan de Radboud Universiteit coördineert zij de masterspecialisatie ‘Gifted Education’. Daarnaast doceert zij in zowel de Bachelor als Master Pedagogische Wetenschappen. Ze maakt deel uit van de onderzoeksgroep RATiO, die deel uitmaakt van het  Behavioral Science Institute (BSI) van de Radboud Universiteit, en van daaruit betrokken bij wetenschappelijk onderzoek op het gebied van hoogbegaafdheid, in samenwerking met collega’s van binnen- en buitenlandse universiteiten. Sinds september 2020 is Lianne Hoogeveen voorzitter van de European Council for High Ability (ECHA).

Hoe staan we er in Nederland voor met ons onderwijs? Tjipcast 106 met Aleid Truijens

7 februari 2021 Didactiek en Pedagogiek 00:45:04

In deze podcast praat ik met Aleid Truijens, bekend van haar wekelijkse onderwijscolumn in de Volkskrant. We bespreken de onderwijs actualiteit. Ondanks het winterse weer gaan op veel plekken de basisscholen deze week weer open sinds de sluiting op 17 december vanwege corona. Dit is de tweede langdurige sluiting waarin basis- en middelbare scholen bijna geheel overschakelden op online onderwijs. De zorgen over achterstanden van kinderen zijn groter geworden, de examens komen er bovendien aan en het lerarentekort is nog steeds urgent. Kortom, scholen staan onder behoorlijke druk.

Tegelijkertijd zijn de zorgen over onderwijskwaliteit in Nederland niet nieuw. Hoogstens worden ze extra zichtbaar in deze uitzonderlijke periode. Gelijke kansen voor ieder kind is actueler dan ooit. Met Aleid verken ik de grootste vraagstukken waar we als Nederland voor aan de lat staan. We bespreken de oorzaken en verkennen aanknopingspunten om ze aan te pakken.