professionalisering

Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan?

2 april 2026 Samenwerken en Teamleren

Dit is een nieuwe aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO. In deze aflevering verkennen we het thema Human Resource Development (HRD), leren en ontwikkelen van mensen in het onderwijs.

In deze aflevering ga ik in gesprek met Maaike Koopman en Lotte Bakker. Maaike Koopman is associate lector, verbonden aan de lectoraten Beroepsonderwijs en Werken in Onderwijs van Hogeschool Utrecht. Lotte Bakker is schoolleider van Jenaplanschool Wittevrouwen, verbonden aan SPO Utrecht.

We gaan in gesprek over de vraag: Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? We bespreken het  onderzoeksrapport ‘Anders organiseren in het primair onderwijs’, over een onderzoek naar Utrechtse basisscholen en hoe zij hun onderwijs anders organiseren met behulp van een subsidie vanuit Utrecht Leert. Hoewel dit geen onderzoeksproject is dat gefinancierd is door het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, is het vanwege de relevantie voor de onderwijspraktijk opgenomen in deze podcastreeks.

In het gesprek komen veel verschillende maatregelen aan bod. Ook worden concrete praktijkvoorbeelden besproken. Daarnaast gaan we in op onderliggende thema’s zoals gespreid leiderschap, collectieve verantwoordelijkheid, het belang van visie bij verandering en de vraag hoe scholen deze vormen van anders organiseren duurzaam kunnen integreren in hun organisatie.

Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

  • Onderzoek naar hoe Utrechtse basisscholen hun onderwijs anders organiseren met behulp van een subsidie vanuit Utrecht Leert (het onderzoeksrapport)
  • Infographic met de belangrijkste inzichten uit het onderzoek en meer informatie over Utrecht Leert en de experimenteerregeling
  • Eerder sprak ik Lotte Bakker al eens in een podcast over werkplezier en werkgeluk in het primair onderwijs
  • Ik heb diverse afleveringen gemaakt over aantrekkelijke schoolorganisaties voor starters en zij-instromers. Deze aflevering is onderdeel van een reeks die is gemaakt in samenwerking met PCBO Rotterdam Zuid
  • De podcast over teamgericht organiseren met Ben van der Hilst vind je hier
  • Het gesprek over onderwijsambassadeurs kan je hier terugluisteren:

Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

Meer weten over de podcastreeks?

Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs.

Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

Tijdstempels

00:05 Intro podcast
00:27 Opzet reeks
00:48 Intro gasten
02:14 Onderzoek Utrecht
02:52 PLG aanpak
05:05 Lerarentekort
07:09 Begrip definitie
08:24 Voorbeelden maatregelen
10:07 Kwetsbaarheid systeem
11:42 Maatregelen overzicht
13:06 Experimenteerregeling
14:52 Leren proces
16:08 Rol visie
19:12 Onderzoeksaanpak
22:30 Waarderen aanpak
24:23 Resultaten maatregelen
26:31 Keuzes scholen
28:28 Stimulerend belemmerend
30:49 School verschillen
32:24 Gespreid leiderschap
32:42 Professionalisering vraag
35:00 Praktijk voorbeelden
38:18 Vervolg onderzoek
41:05 Afsluiting podcast

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs?

4 maart 2026 Samenwerken en Teamleren 49:48

Dit is de zevende aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs.

In deze aflevering ga ik in gesprek met Sietske Waslander en Anko van Hoepen. Sietske is hoogleraar sociologie en verbonden aan TIAS School for Business and Society. Ze doet onderzoek naar sturingsprocessen in het onderwijs op stelsel-, organisatie- en regionaal niveau. Anko van Hoepen is bestuursvoorzitter van SPO Utrecht, een bestuur van meer dan 35 openbare scholen in de stad Utrecht.

We gaan in gesprek over de vraag: wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs? We doen dit door het onderzoeksproject Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs te bespreken en specifiek de publicatie De regio als bestuurlijk schaalniveau. Deze publicatie is gebaseerd op een empirische studie naar 30 regionale sturingsnetwerken. Ze verkennen wat deze netwerken opleveren, wanneer ze goed werken, en wat er nodig is om van overleg naar impact te komen.

Onderwerpen die aan bod komen:

🧩 Wat is een regionaal sturingsnetwerk en wat bedoelen we eigenlijk met ‘regio’?

🧭 … waarom gedeeltelijke overlap van netwerken veelal lastigs werkt in de praktijk

🤝 Bestuurlijk vermogen: het belang van onderling vertrouwen, informatie delen, gedeelde betekenisgeving én ruimte voor discussie

☕ De sleutelrol van netwerkcoördinatoren (en waarom “belletjes en kopjes koffie” ertoe doen in de dagelijkse praktijk)

🏙️ Praktijkvoorbeelden uit Zeeland en Utrecht, inclusief ‘dakpanvergaderingen’ en stadstafels

🔎 Hoe kan je als bestuurder netwerkafspraken vertalen naar wat er gebeurt in de school en in de klas?

Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

Meer weten over de podcastreeks?

Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs.

Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

Tijdstempels

00:00 Introductie en samenwerking NKO

00:40 Gasten en centrale vraag

01:05 Onderzoeksproject en publicatie

01:35 Onderzoeksteam en primair onderwijs

03:24 Wat is een (regionaal) sturingsnetwerk?

03:43 In hoeveel netwerken zit een bestuurder?

05:03 De “tussenlaag” groeit

05:51 Definitie: netwerk, sturingsnetwerk, regio als schaalniveau

06:44 Sociaal kapitaal + geografische bril

07:41 Netwerken mét en zónder geografische binding

09:34 Zeeland vs. Utrecht

11:53 Drie voorbeelden

14:20 Strategisch gedrag

15:23 Bestuurlijk vermogen

16:46 Bestuurlijke prestaties

20:03 Waarom samenwerken nodig is

22:20 Waar komen netwerken vandaan?

25:51 Hoe zorg je dat de “lepel de soep raakt”?

27:02 Rol netwerkcoördinator

30:54 Wat vraagt dit van bestuurders?

33:16 Complexiteit

36:55 Vraag van Marco Snoek

39:01 Wat is anders bij sturingsnetwerken?

42:32 Opbrengsten onderzoek

44:04 Estafette en dakpanvergaderingen

46:37 Vervolgonderzoek

47:55 Vervolgonderzoek

48:48 Afsluiting

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Aard en doorwerking van sturingsrelaties: sleutel tot toekomstgericht onderwijs?

5 februari 2026 Leiderschap en Verandermanagement, Samenwerken en Teamleren 42:29

Dit is een nieuwe aflevering uit de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO).  Dit is de tweede aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs.

In deze aflevering ontmoet ik Marlies Honingh en Edith van Montfort. We gaan in gesprek over het onderzoeksrapport ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties: de sleutel tot toekomstgericht onderwijs’. Het onderzoek beschrijft hoe complex de relatie is tussen bestuur, schoolleiding en onderwijskwaliteit, en waarom het belangrijk is om bestuurlijke logica’s en pedagogische uitgangspunten met elkaar te verbinden.

We spreken over:

🌐 Hoe verticale sturing in beleid niet altijd aansluit bij de complexe werkelijkheid van scholen en besturen.

📊 Waarom onderwijskwaliteit relationeel en contextueel bepaald is en welke gevolgen dit kan hebben wanneer men met complexe onderwijsvragen aan de slag gaat.

🔄  Hoe bestuurders en schoolleiders hun rol kunnen herdefiniëren in een “web van sturingsrelaties”.

🤝  Wat betekent toekomstgericht onderwijs als voortdurend ontwikkelproces?

Aanleiding vormt het NKO-onderzoek ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties’, dat interdisciplinair is uitgevoerd en inzichten biedt voor bestuurders, schoolleiders én beleidsmakers.

Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

Meer weten over de podcastreeks?

Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO

Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

Tijdstempels

00:00 – Intro & welkom bij Tjipcast

00:22 – Voorstellen gasten: Marlies Honing & Edit van Montfort

01:11 – Onderzoek “Aard en doorwerking van sturingsrelaties” 01:34 – Het onderzoeksteam en interdisciplinariteit

02:21 – Juridische verwarring rond ‘schoolbestuur’

03:32 – Complexiteit in onderwijsorganisaties

04:47 – Achtergrond samenwerking en context

05:34 – Fundamentele lessen uit het rapport

07:04 – Sturing is interactie, geen rechte lijn

08:42 – Gat in onderzoek: van bestuurder naar schoolleider

09:22 – Pedagogische relatie als kern

10:56 – Sturen én vertrouwen: een spanningsveld

12:16 – Wat is een sturingsrelatie?

15:12 – Toekomstgericht onderwijs = inhoudelijk arm procesbegrip

17:19 – De dialoog over kwaliteit van onderwijs voeren

19:03 – Druk op besturen & samenwerkingsverbanden

20:11 – Hoe onderzoek naar toekomstgericht onderwijs is opgezet

21:28 – Thick descriptions & methodologie

23:22 – Verschillende interpretaties van “toekomstgericht onderwijs”

25:01 – Voorbeeld: welbevinden als voorwaarde voor leren

26:11 – Leiderschapslessen: organisatiegedrag begrijpen

28:47 – Overbodige systemen & werkdruk

29:37 – Relaties centraal in sturing

31:17 – Vraag Marco Snoek: hoe minder verticaal sturen?

33:22 – Zijwaarts bewegen & onderwijsvrijheid

36:03 – Variatie stimuleren in plaats van uniformiteit

37:37 – Toekomstig onderzoek: variatie versterken & merkbare kwaliteit

40:10 – Samenvatting: zijwaarts bewegen, reflectie & onderwijsvrijheid

41:26 – Niemand heeft recht op de waarheid

41:44 – Afsluiting & uitnodiging

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams?

8 januari 2026 Leiderschap en Verandermanagement, Samenwerken en Teamleren 0:44:19

Dit is vijfde aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO.  Dit is de eerste aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs.

In deze aflevering ga ik in gesprek met Margriet van der Sluis en Marieke Gierveld. Margriet van der Sluis is associate professor en onderzoeker, verbonden aan TIAS school for business and society. Marieke Gierveld is programmamanager student, verbonden aan Deltion College.

We gaan in gesprek over de vraag: Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams? We doen dit door het volgende onderzoeksproject te bespreken: Versterking van het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams. Dit onderzoeksproject is verschenen in 2024.

Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

  • Ter inspiratie: over betekenisgeving en de invloed van sociaal kapitaal in verandermanagement processen wordt het werk van hoogleraar Thijs Homan genoemd. Mocht je het leuk vinden, alweer ruim 5 jaar geleden sprak ik Thijs Homan in deze podcast aflevering.
  • Ter inspiratie: hier vind je meer informatie over de transformatieve school. Eerder sprak ik ook met Iliass el Hadioui in deze aflevering over de cultuur van hoge verwachtingen.

Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

Meer weten over de podcastreeks?

Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO

Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

Tijdstempels

00:00 Intro Tjipcast en samenwerking Nationaal Kennis Instituut
00:50 Onderzoeksvraag mbo
01:25 Scope onderzoek
03:13 Complex mbo
05:22 Bestuurlijk vermogen
07:28 Sociaal kapitaal
08:42 Netwerkanalyse
11:55 Onderzoeksaanpak
14:08 Rol staf
18:40 Rol OR
22:49 Teamontwikkeling
24:56 Rolverwarring
27:50 Bottom-up
30:46 Dialoog proces
35:32 Kennisdeling
39:38 Middenmanagement
42:57 Collectief versterken
44:06 Afsluiting

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Wat is belangrijk dat leraren leren?

2 juni 2024 Didactiek en Pedagogiek, Persoonlijke en Professionele Ontwikkeling

De kwaliteit van de lerarenopleidingen in Nederland ligt de afgelopen onder een vergrootglas. Er is veel discussie over wat een leraar wel of niet zou ‘moeten kunnen’. Het is een centrale vraag bij het uitwerken van het beroepsbeeld voor leraren. Ook om hier bijvoorbeeld meer centrale regie op te kunnen voeren. Anne Fleur Kortekaas en Fred Janssen doen onderzoek naar deze vraagstelling. Ik ga uitgebreid met ze in gesprek over het belang van een leven-lang leren van leraren. Ze onderbouwen in dit gesprek het belang om de inrichting van opleidingen en voortgaande professionalisering te laten informeren door wat we weten over goed onderwijzen en over leren van leraren.

In deze aflevering bespreken we de huidige wetenschappelijke inzichten over het leren van leerkrachten, vergelijken dit met het buitenland en bespreken eerste denkrichtingen en ideeën over ‘geïntegreerd opleiden’ aan de hand van beroepstaken. Om vervolgens stil te staan bij de vraag hoe hier vanuit samenhang en waardering regie op te voeren in Nederland.

Meer over mijn gasten aan tafel:

Anne Fleur Kortekaas is universiteit hoofddocent onderwijswetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam en opleidingsdirecteur van de Educatieve Master Primair Onderwijs (EMPO)

Fred Janssen is hoogleraar didactiek van de Natuurwetenschappen en directeur van het Interfacultair Centrum voor Lerarenopleiding, Onderwijsonderzoek en Nascholing van de Universiteit Leiden (ICLON)

Het whitepaper ‘Wat is belangrijk dat leraren leren’ biedt een integratie van inzichten uit onderzoek naar leren van leraren. Het whitepaper ‘Gemeenschappelijk taal voor goed onderwijzen‘ heeft de ondertitel: Een ontbrekende schakel voor samen opleiden en professionaliseren in onderwijsregio’s en bevat een synthese van inzichten over goed onderwijzen.

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!