In veel klaslokalen wordt het curriculum nog vaak in losse blokken aangeboden: even rekenen, dan begrijpend lezen, daarna stellen en misschien een leestoets. Maar wat gebeurt er als je taal, kennis en wereldoriëntatie niet los aanbiedt, maar bewust met elkaar verbindt? Hoe voorkom je een versnippert curriculum en welke effecten heeft samenhang op gelijke kansen voor leerlingen?
Ik ben te gast op de Nationale Conferentie Thematisch Onderwijs in de Rijtuitgenloods in Amersfoort en ga tussen de workshops, lezing en schoolpresentaties in gesprek met Marita Eskes en Willemien Trommel-van der Linde. We verkennen hoe een samenhangend taalaanbod kan bijdragen aan diepgaander leren, sterkere leesontwikkeling en meer betekenis in de klas. Wist je dat er bijna 1.000 leerkrachten en onderwijsprofessionals bij elkaar kwamen om kennis uit te wisselen over thematisch onderwijs? Ook stonden we stil bij de lancering van Wetenswaardig, een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs! Check de podcast voor meer afleveringen over thematisch onderwijs.
Leerlingen kunnen keurig een stappenplan nadoen en tóch nauwelijks beter wiskundig leren denken. Voor veel leerlingen op de middelbare school gaat wiskunde over het correct ‘herhalen’ wat de docent voordoet op het bord. Is het ook mogelijk een werkomgeving te creëren waar leerlingen uitgedaagd worden om zelfstandig en diep te leren nadenken over wiskundige problemen? Dat is de zoektocht waar ik met Matthias Kaat over doorpraat: wiskunde draait fundamenteel om probleemoplossen, redeneren en het opdoen van inzicht, maar in veel lokalen overheerst vooral een “voordoen–nadoen–oefenen” methodiek. De vraag is dan ongemakkelijk simpel: leren leerlingen eigenlijk wel goed wiskunde?
Matthias Kaat is lerarenopleider wiskunde en is aan de slag gegaan met het boek Building Thinking Classrooms(Peter Liljedahl) als een praktische benadering om wiskundig denken zichtbaar en collectief te maken. Niet door leerlingen “zomaar wat te laten doen”, maar door juist te werken met slimme klas routines: bijvoorbeeld met steeds willekeurige drietallen, door staand te werken, de klas anders in te richten en aan de slag te gaan op whiteboards met een prikkelende en uitdagend wiskundig vraagstuk. Fouten maken wordt minder riskant, ideeën worden makkelijker gedeeld en “didactisch afkijken” wordt onderdeel van de lespraktijk. Leerlingen leren hierdoor dieper nadenken is het idee.
Belangrijk is ook de nuance: dit is geen alles-of-niets werkwijze. Divergente problemen (met meerdere aanpakken) en convergente taken (gericht oefenen) versterken elkaar. Liljedahl put uit 15 jaar praktijkonderzoek en brengt wiskundige vraagstukken tot leven in de lespraktijk. We bespreken tot slot ook hoe je deze werkwijze kunt adopteren in je klaslokaal. Ook voor andere domeinen buiten de wiskunde!
Kernpunten uit de podcast:
🧩 Het doel en de lespraktijk botsen vaak: we zeggen “leren denken”, maar organiseren lessen die vooral reproduceren en nadoen stimuleren. 🧻 Uitwisbaar en verticaal werken verlaagt drempels: opschrijven voelt minder definitief, waardoor leerlingen sneller starten en meer durven. 🎲 Willekeurige drietallen veranderen de dynamiek: samenwerken wordt onvoorspelbaar en normaliseert dat je met iedereen kunt werken, met effecten op betrokkenheid. 🧑🏫 De docentrol verschuift naar coachen en observeren: luisteren, kleine interventies, gedrag en denkprocessen terugkaatsen in plaats van alleen “goed/fout” controleren. 🧠 Divergent én convergent hebben een plek: open problemen bouwen betekenis en kapstokken; gerichte oefenreeksen kunnen daarna efficiënter en bewuster helpen om te leren integreren.
Quotes uit de podcast:
💬 “Het gaat snelst bij een verticaal uitwisbaar onderschrift… dus vandaar die whiteboards.” 💬 “Het is zelfs de bedoeling… je mag eigenlijk spieken.” 💬 “Ik noem dat een beetje vertragen om te kunnen versnellen.”
Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:
Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!
JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?
Burgerschapsonderwijs klinkt vaak groot en abstract, maar in de praktijk gaat het juist vaak ook over heel concrete momenten: een ruzie op het schoolplein, een gesprek over eenzaamheid, of de vraag wie er mee kan doen als geld een probleem is. In dit gesprek laten Rahila Maddoe (leerkracht en burgerschapscoördinator) en Stella van der Wal-Maris (emeritus lector onderwijs en sociaal ondernemerschap) zien hoe je burgerschap niet “erbij” doet, maar verweeft in het dagelijkse schoolleven.
Centraal staat het idee dat kinderen niet pas later burger worden: ze zijn nu al onderdeel van de samenleving. Dat vraagt onderwijs dat niet alleen uitlegt hoe de wereld werkt, maar kinderen laat ervaren dat ze samen het verschil kunnen samen, in hun klas en in hun wijk. Van leerling-mediatoren die conflicten helpen oplossen tot projecten waarbij kleuters verjaardagsdozen maken voor kinderen die anders niet kunnen trakteren: het zijn voorbeelden van hoopvolle oefenplaatsen. Positiviteit en hoop zijn dan ook belangrijke ankerpunten in deze dialoog
Juist omdat de wereld snel verandert en kinderen veel op zich af krijgen, is het volgens Rahila en Stella belangrijk om realiteit en handelingsperspectief bij elkaar te brengen. Niet wegkijken van moeilijke thema’s, maar ze klein en dichtbij maken, zodat kinderen kunnen oefenen met samenleven.
🌍 De maatschappij “is” niet iets buiten school: kinderen vormen haar nu al, en burgerschap gaat over actief meevormgeven — in het klein én in het groot.
🧩 Ervaren is belangrijker dan uitleggen: burgerschap krijgt betekenis als leerlingen het doen, oefenen, mislukken en opnieuw proberen.
🤝 Samen verschil maken vraagt structuur: een burgerschapskalender, gedeelde visie en afstemming in het team helpen om kansen te zien en te benutten.
🗳️ Democratie zit in dagelijkse praktijk: stemprocedures, mediatoren en conflictoplossing laten kinderen voelen wat “ieder telt mee” betekent.
🌱 Grote thema’s worden handelbaar door ze dichtbij te halen: klimaat, ongelijkheid of armoede worden concreet via acties in de buurt.
Quotes uit het gesprek:
Rahila: “Burgerschapsonderwijs is gewoon de wereld zo mooi mogelijk maken, zodat hij zo lang mogelijk, zo veilig mogelijk en zo fijn mogelijk aanvoelt met elkaar.”
Stella: “Je kan iets constateren en een beetje verdrietig om worden, maar je kan ook denken: ‘Hé, wat kunnen wij doen?’ en dat vervolgens gaan doen.”
Rahila: “Het zal je verbazen hoe kneedbaar kinderen zijn… die kinderen willen juist ondernemen.”
Lees hieronder het hele artikel over kinderen als ‘sociale change makers’. En de foto van het team van Rahila kan je ook bekijken!
Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!
Organisaties waar veiligheid, toezicht en reputatie voortdurend op het spel staan, hebben een vrij logische reflex: continue regels aanscherpen, protocollen volgen, risico’s vermijden en sturen op beheersbaarheid. Maar wat als precies die reflex de bedoeling uit het oog doet verliezen? Marga van Dam werkte jarenlang bij de politie en werd daarna (plaatsvervangend) gevangenisdirecteur. In het gevangeniswezen zag ze hoe “handelen volgens de letter” soms botst met de menselijke maat en met het doel om mensen ook weer terug te laten keren in de samenleving. Hier schreef ze een bijzonder boek over: Veranderen achter gesloten deuren.
Het gesprek gaat over organisatieontwikkeling in een omgeving waar “niets fout mag gaan”: hoe je toch ruimte maakt voor vakmanschap, dialoog en zorgvuldig afwijken van regels, zonder de veiligheid te ondermijnen. Aan de hand van concrete voorbeelden (een knuffel als rouwobject, bezoek buiten de vaste bezoekdagen, afscheid nemen van een familiehond) wordt zichtbaar hoe leiderschap er ook kan zien: medewerkers steunen in moeilijke afwegingen en de bedoeling steeds opnieuw centraal zetten. Ook komt de kwetsbare plek van het middenkader aan bod, én waarom toekomstgericht ontwikkelen vaak vastloopt als je het met oude sturingsmechanismen “in het heden” gaat werken aan verandering en beweging.
Kernpunten uit de podcast:
🧭 Regels zijn noodzakelijk, maar kunnen de bedoeling verdringen; vakmanschap vraagt soms om zorgvuldig afwijken. 🌱 “Veranderen” roept altijd weerstand op; “ontwikkelen” gaat over samen laten ontstaan en professionals beter laten werken. 🧑⚖️ Leiderschap wordt concreet in het wegnemen van barrières en het geven van rugdekking bij lastige afwegingen. 🚩 Passieve weerstand en procedurele bezwaren zijn rode vlaggen voor onduidelijk commitment. ⚖️ De gevangenis heeft twee spanningsvolle opdrachten tegelijk: beveiligen én re-integreren.
Quotes uit de podcast:
💬 “Mensen willen niet veranderd worden door een ander.” 💬 “Kijk nou of de regel de situatie dient.” 💬 “Meer regels leidt niet tot minder fouten.”
Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:
Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!
JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?
Tijdstempels
00:00 – Welkom en introductie 00:18 – Marga van Dam 01:13 – Carrière switch 02:18 – Rauwe samenleving 03:33 – Taal keuze 05:11 – Leiderschap en de kern 06:06 – Knuffel casus 07:40 – Politie maakt het verschil 08:53 – Bezoek verzoek 10:24 – Regels en de handelingsreflex 12:23 – Verzuim signalen 14:10 – Rugdekking geven 16:35 – Drie lijnen 18:42 – Dubbele taak 23:10 – Bastøy voorbeeld 30:31 – Rode vlaggen 35:11 – Commitment scherper 36:24 – De droom stopt 38:00 – Pijn of verlangen
Dit is een nieuwe aflevering uit de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO). Dit is de tweede aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs.
🌐 Hoe verticale sturing in beleid niet altijd aansluit bij de complexe werkelijkheid van scholen en besturen.
📊 Waarom onderwijskwaliteit relationeel en contextueel bepaald is en welke gevolgen dit kan hebben wanneer men met complexe onderwijsvragen aan de slag gaat.
🔄 Hoe bestuurders en schoolleiders hun rol kunnen herdefiniëren in een “web van sturingsrelaties”.
🤝 Wat betekent toekomstgericht onderwijs als voortdurend ontwikkelproces?
Aanleiding vormt het NKO-onderzoek ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties’, dat interdisciplinair is uitgevoerd en inzichten biedt voor bestuurders, schoolleiders én beleidsmakers.
Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:
Een internationale vergelijking van de relatie tussen onderwijsbestuur en de kwaliteit van onderwijs in het primair en voortgezet onderwijs
Hoe ziet de relatie tussen adaptief vermogen en toekomstbestendig leraarschap eruit? Een eerdere aflevering binnen deze podcastreeks met Wouter Schenke en Kees Verbeek
Over de werk- en administratiedruk in het onderwijs. Ik sprak hierover met Alida Oppers
Zou onze relatie zich ook even kunnen voorstellen? Over een systemisch perspectief op organisaties. Ik ging hierover in gesprek met Marije Spanjersberg
Wat mogen we vandaag de dag verwachten van onderwijsbestuurders? Een gesprek met Hartger Wassink
Over onderwijsrecht sprak ik eerder met hoogleraar Paul Zoontjes
Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:
Alle afleveringen van de podcastreeks komen uiteindelijk op deze pagina van het NKO te staan: Werken in het onderwijs | NRO.
Meer weten over de podcastreeks?
Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO
Toetsing voelt op veel scholen als iets dat “vastligt”: Het programma van toetsing en afsluiting (PTA) staat vaak overvol, het centraal eindexamen hangt als schaduw boven de bovenbouw en zekerheid wordt vaak gelijkgesteld aan het geven van cijfers. Tegelijk zit er juist in het schoolexamen opvallend veel ruimte. Ruimte om beter aan te sluiten bij de schoolvisie en bij wat leerlingen nodig hebben om op een zinvolle manier te reflecteren op hun leerproces en kennisbasis. Maar in hoeverre zijn docenten zich hiervan bewust? En waar zit de ruimte?
Ik spreek hierover met Tes Schmeink, beleidsadviseur en projectleider bij de vo-raad. Tes houdt zich bezig met toetsen en examineren in het VO. En aan tafel Jasja Mulder, Agora coach bij het KWC in Culemborg. Het KWC is een school voor praktijkonderwijs, vmbo, havo, atheneum, gymnasium en KWC-agora. In dit gesprek komt scherp naar voren hoe bovengenoemde ruimte vaak ongemerkt verdwijnt: door angst voor discrepanties tussen schoolexamen en centraal eindexamen, door oude routines, of simpelweg doordat PTA’s in de loop der jaren steeds voller zijn geraakt. Maar er zijn ook concrete routes terug naar eenvoud: door kritisch te kijken naar wat echt moet, dubbelingen te schrappen en toetsvormen kiezen die passen bij het doel, niet bij de gewoonte.
Een belangrijk idee is dat “toetsing” niet hetzelfde hoeft te zijn als een schriftelijke toets. In het schoolexamen kun je ook werken met bewijslast, feedbackrondes, portfolio’s of praktijkopdrachten. Zolang je maar helder houdt wat je wilt zien en waarom. En misschien wel het spannendste: als je onderwijs meer wilt laten draaien om ontwikkeling, nieuwsgierigheid en eigenaarschap, dan moet je toetsing dat niet dichttimmeren, maar juist mogelijk maken.
Kernpunten uit het gesprek:
🧭 Van visie naar praktijk: een onderwijsvisie vertaalt zich idealiter naar een toetsvisie, toetsbeleid én gedrag in de school. Dat laatste is het moeilijkst.
🧱 PTA’s raken snel “overladen”: veel scholen stoppen meer onderdelen in het PTA dan nodig is, vaak uit zekerheid of controle.
📉 Discrepantie-angst werkt door in de praktijk: het oude focuspunt op verschil tussen SE- en CE-cijfers stuurt scholen richting “oefenen op het centraal examen” in het schoolexamen.
🧩 Toetsing kan rijker dan een schriftelijke toets: portfolio’s, feedbackcycli, praktische opdrachten en bewijslast kunnen formeel onderdeel zijn van het scholexamen.
👤 Iedereen ongelijk behandelen: bij Agora blijft de lat staan, maar de route en toetsvorm kunnen per leerling verschillen.
Quotes uit het gesprek
“Wij gaan ervanuit dat iedere leerling anders is en heeft dus ook iets anders nodig.”
“De PTA’s zijn zo smal mogelijk, maar de manier waarop het getoetst kan worden is zo breed mogelijk.”
“Ik hoop van de vakcoaches dat ze eerst verliefd zijn op die leerling en daarna op hun vak.”
Deze aflevering maak ik in samenwerking met de VO-raad en het programma voortgezet leren. De VO-raad behartigt de belangen van het voortgezet onderwijs bij politiek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Daarnaast bevordert de VO-raad de kwaliteit van het onderwijs in Nederland door schoolbestuurders en schoolleiders te faciliteren bij hun vervullen van hun taak. Samen maken we drie afleveringen over een waardevol schoolexamen. We gaan op zoek naar de bouwstenen hoe een schoolexamen beter kan aansluiten bij de visie van school en hoe je meer kleur in het schoolexamen kunt krijgen.
Volgens mijn gast Eveline Bogers kan de invloed van een rijke taalomgeving op de taalontwikkeling van jonge kinderen kan niet genoeg benadrukt worden. We dienen mondelinge taalvaardigheid dan ook niet te zien als “voorstadium” van lezen en schrijven, maar als fundament van taalontwikkeling. In dit gesprek legt Eveline Bogers uit hoe taal in de eerste levensjaren razendsnel wordt opgebouwd en hoe dat doorwerkt in leren lezen, spelling, denkontwikkeling en bijvoorbeeld begrijpend lezen. Het draait daarbij niet alleen om hoeveel taal kinderen horen, maar vooral om de kwaliteit. Dit valt uiteen in drie domeinen: rijk taalaanbod, veel taalkansen om zelf te spreken en positieve taalfeedback. Eveline schreef er twee lezenswaardige boeken over: Sterker in taal door spel, over taalstimulering bij jonge kinderen en Al pratend wijs, over mondelinge taalvaardigheid.
We bespreken ook de uitdagingen die scholen tegenkomen als het gaat om mondelinge taalvaardigheid: niet ieder kind groeit op in een omgeving waarin veel gesprekken, uitleg en woordenschat vanzelfsprekend zijn. We bespreken hoe deze verschillen al vroeg ontstaan, hoe je ze kunt herkennen in de klas en waarom monitoren in de kleuterfase helpt om mogelijke problemen niet te verergeren. We bespreken vijf taalonderdelen voor rijke mondelinge taalvaardigheid: de fonologie (klanken), semantiek (woordenschat), syntaxis (zinsopbouw), morfologie (werkwoordsvormen) en pragmatiek (gespreksregels). Ook komt metalinguïstiek aan bod: het overkoepelende vermogen van kinderen om te reflecteren op eigen taalgebruik. Eveline legt aan de hand van concrete voorbeelden uit hoe een school werk kan maken van krachtige en betekenisvolle vroege mondelinge taalvaardigheid.
Kernpunten uit de podcast:
🗣️ Mondelinge taalvaardigheid is een cruciale basis voor gelijke kansen. Het beïnvloedt leren lezen, spelling, denkontwikkeling en bijvoorbeeld begrijpend lezen. 🌱 In de eerste zeven levensjaren zijn hersenen ontzettend gevoelig voor taal. ⚖️ Rijk taalaanbod, veel taalkansen om te spreken en positieve taalfeedback versterken elkaar in het klaslokaal. 🌍 Kennis van de wereld voedt de woordenschat van kinderen.
Quotes uit de podcast:
💬 “Mondelinge taalontwikkeling werkt door in bijna alles wat kinderen op school moeten leren: van lezen en spelling tot denken en begrijpend lezen.”
💬 “De basis voor taal wordt gelegd in de eerste zeven levensjaren; daarna kun je het nog bijleren, maar het kost aantoonbaar meer moeite.”
💬 “Alleen taalaanbod is niet genoeg: kinderen moeten ook ruimte krijgen om zelf te spreken, te proberen en te oefenen.”
💬 “Moeilijke woorden hoef je niet te vermijden; juist door ze te gebruiken help je kinderen de wereld beter te begrijpen.”
Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:
Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!
JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?
Een schoolgebouw uit 1898 dat het bombardement overleefde, waar ooit het hoofd der school boven de klas woonde en waar wijkbewoners nog verhalen over de oorlogstijd kunnen vertellen. Dat is het decor van een loopbaan die bijna vijftig jaar onderwijs in Rotterdam-Zuid beslaat. Ik ben te gast bij Marja van Driel Kramer, schoolleider van basisschool De Nieuwe Haven in Rotterdam Zuid. Ik ga met haar in gesprek over een loopbaan die bijna 50 jaar bestrijkt bij PCBO. PCBO is een stichting met een historie van meer 125 jaar! We lopen door de school en blikken terug op wat er allemaal veranderde: van krijt en stencilmachines naar professionele teams, evidence-informed werken en samenwerking tussen scholen. Maar ook reflecteren we op zaken die misschien te snel zijn verdwenen, zoals het schrijven in schriften. Niet uit nostalgie, maar omdat het volgens haar samenhangt met aandacht, ordenen, rust en betere kennis overdracht.
Tegelijk is er de realiteit van “focuswijk”-beleid en het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid: onderwijs kan veel betekenen, zegt ze, maar nooit alleen. Wonen en welzijn moeten verbonden zijn met onderwijs. Anders wordt de opdracht te groot. In haar leiderschap kiest ze opvallend consequent voor een leraargerichte schoolorganisatie: niet omdat kinderen minder belangrijk zijn, maar omdat goed onderwijs begint bij sterke, gedragen teams. En door alles heen loopt één zin als morele kern: onderwijs is een leven beroeren. Wil je de beelden van de school zien? Kijk dan naar ons gesprek op youtube via de link hieronder!
Kernpunten uit het gesprek:
🧱 Het schoolgebouw draagt een lange geschiedenis met zich mee: een plek die de wijk en haar verborgen verhalen letterlijk in zich meedraagt. ✍️ Schrijven in schriften staat voor meer dan “mooi handschrift”: het gaat ook over ordenen, nauwkeurigheid, rust en geheugen. 🏙️ In Rotterdam-Zuid kan onderwijs veel doen, maar complexe problemen vragen structurele samenwerking met wonen en welzijn. 👩🏫 “Collega’s centraal” is haar leiderschapslijn: zonder sterke, gesteunde professionals geen goed onderwijs voor kinderen.
Quotes uit het gesprek:
“Sinds ik begonnen ben met werken is het onderwijs continu in ontwikkeling geweest… daarnaast zeg ik dat niet iedere vernieuwing ook een verbetering is.”
“Mijn collega’s staan hier centraal… zonder goede medewerkers, zonder goede en gemotiveerde leerkrachten is er gewoon geen goed onderwijs.”
“Onderwijs geven is een leven beroeren.”
Tijdstempels
00:15 – Welkom in de school 01:51 – Gebouw en historie 03:04 – Wijk 05:29 – Starten 06:30 – De eerste klas 07:46 – Vernieuwing? 08:47 – Handschrift 12:22 – PCBO 15:15 – Focuswijk 16:48 – Samenhang 20:08 – Leertijd 23:43 – Vakdocenten 25:44 – Bestuur en samenwerken 27:26 – Collega’s 35:20 – Generatie en leren 39:43 – Slotgedachten
Kleine scholen in buitengebieden hebben vaak een dubbel probleem: ze zijn kwetsbaar in continuïteit én tegelijk essentieel voor hun dorp of regio. Een voltijdse schooldirecteur op één locatie is lang niet altijd haalbaar, terwijl de bestuurlijke druk en de eisen aan onderwijskwaliteit onverminderd groot zijn. Thema’s als burgerschap, kwaliteitszorg, professionalisering en personeelskrapte komen ook op kleine scholen binnen, maar moeten daar worden gedragen door kleine teams en vaak door één leidinggevende met beperkte tijd. Hierover spreek ik met Frederike Cleveringa – meerscholendirecteur van drie basisscholen binnen onderwijsstichting Arcade, verantwoordelijk voor de gezamenlijke kwaliteits- en leiderschapsstructuur. En Hanneke Tijink – locatiecoördinator van basisschool De Vlinderhof in Noordsleen, met een centrale rol in de dagelijkse aansturing en onderwijsontwikkeling op schoolniveau.
Bovengenoemd spanningsveld roept een urgente vraag op: hoe houd je de onderwijskwaliteit hoog als scholen klein zijn, geografisch verspreid liggen en sterk van elkaar verschillen? Het risico is dat teams te afhankelijk worden van een paar mensen, dat professionalisering versmalt en dat kwaliteitsontwikkeling vooral intern en impliciet blijft. Tegelijkertijd wil niemand dat schaalvergroting leidt tot verlies van identiteit of lokale verankering.
In dit gesprek wordt zichtbaar hoe meerscholenleiding een werkend alternatief kan bieden. Drie dorpsscholen met uiteenlopende populaties en schoolwegingen werken samen vanuit gedeelde kaders, zonder hun eigenheid op te geven. Door gezamenlijke thema’s, één kwaliteitscyclus en een leidinggevende die vooral ontmoeting en dialoog organiseert, ontstaat een professionele infrastructuur die kleine scholen afzonderlijk nauwelijks kunnen dragen. Het laat zien dat de vraag niet is of kleine scholen levensvatbaar zijn, maar hoe leiderschap en samenwerking zo georganiseerd kunnen worden dat kwaliteit, autonomie en verbondenheid elkaar versterken.
Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:
🧭 Meerscholenleiding biedt een antwoord op het gebrek aan voltijdse schooldirecteuren op kleine scholen. 🔹 Gezamenlijke structuren maken het mogelijk om onderwijskwaliteit te borgen zonder schaalvergroting af te dwingen. 🧩 Rijnlands denken plaatst vakmanschap en professionele dialoog centraal in plaats van controle en output. 🌱 Kleine teams worden sterker wanneer zij systematisch van elkaar leren en expertise delen. ⚖️ Duidelijke kaders en vertrouwen in professionals vergroten juist de ruimte voor eigen accenten per school.
Deze aflevering maak ik samen met Educatielink. Educatielink helpt scholen voor primair onderwijs en integrale kindcentra die hun onderwijs en (leerling)begeleiding willen versterken door zichzelf en hun medewerkers te ontwikkelen. Dit doen ze met intuïtieve en gebruiksvriendelijke academies een complete set hoogwaardige online cursussen en betrokken implementatiebegeleiding. Kijk voor meer informatie op Educatielink.
Quotes uit de podcast:
“Ik stuur niet, maar ik stuur bij. Het proces volgen is veel belangrijker dan het eindproduct.”
“Vier jaar geleden dacht ik dat familiair en professioneel niet samen konden. Nu zie ik dat het juist hand in hand kan gaan.”
“Als je collega’s nooit uitnodigt om mee te denken, leren ze ook af om na te denken over onderwijsontwikkeling.”
Scholen beschikken over ontzettend veel data, maar verzamelen is nog wel iets anders dan er met een team betekenis aan geven. Want wat zegt een tabel met toetsresultaten, lijst met demografische ontwikkelingen in een wijk of schoolweging eigenlijk over de leerlingen die elke dag het lokaal binnenkomen? Mijn twee gasten Vivian van Alem en Mieke Michiels laten zien hoe je van aannames naar onderbouwde keuzes kunt werken: door scherpe onderzoeksvragen te formuleren, op zoek te gaan naar meerdere verklaringen gericht data te zoeken die je onderwijs daadwerkelijk verder helpt. Ze schreven er een handzaam boek over: Doe meer met data.
De kern is niet “meer meten”, maar samen betekenis geven aan informatie in gerichte onderzoekscycli. Dat betekent ook: breder kijken dan alleen cijfers. Wat zie je op het schoolplein, hoe praten collega’s in de teamkamer over de leerlingen, hoeveel effectieve leertijd is er eigenlijk en wat vraagt de sociale leefomgeving van de school? Openbare bronnen kunnen verrassend bruikbaar zijn, niet alleen om context te begrijpen waar leerlingen in opgroeien. Het is ook behulpzaam bij trendanalyses of bij het opstellen van een schoolplan.
Uiteindelijk draait het om handelen: wat vraagt deze leerlingpopulatie van leerkrachten, van de professionalisering en van de taakverdeling in het team? Data analyseren wordt hiermee een belangrijke sleutel voor het verbeteren van het onderwijs.
Kernpunten uit de podcast:
🔎 Van aannames naar onderzoek: formuleer eerst wat je echt wilt weten, pas dán verzamel je data die een vraag kan beantwoorden. 🧠 Meerdere hypothesen: bij tegenvallende resultaten (zoals lezen) helpt het om bewust verschillende verklaringen te onderzoeken in plaats van op één spoor te blijven. 🌍 Context telt mee: data zit niet alleen in cijfers; ook wat zichtbaar en merkbaar is in en om de school hoort erbij, inclusief openbare bronnen over de wijk. 🧰 Ondersteuningsbehoeften boven labels: labels optellen zegt weinig; kijk naar terugkerende onderwijs- en ondersteuningsbehoeften en wat dat vraagt van het team. 🗺️ Woord en beeld sturen focus: visualiseren (één A4, poster) houdt het verhaal levend en helpt prioriteiten scherp te houden.
Quotes uit de podcast:
💬 “Het is vaak ook wel een beetje een misvatting dat als we data verzameld hebben dat we dan klaar zijn. Maar daar begint het eigenlijk pas.” 💬 “Je wil diezelfde lat houden, maar dat betekent wel dat het wat anders van je onderwijs vraagt.” 💬 “Data zijn niet saai. Als je ze maar betekenisvol maakt, is het hartstikke leuk om samen te onderzoeken en te puzzelen.”
Hieronder nog enkele posters die ook voorbijkwamen in het gesprek:
Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:
Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!
JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?
