Episode Archives

Historische terugblik op 50 jaar onderwijs op (Rotterdam) Zuid

Een schoolgebouw uit 1898 dat het bombardement overleefde, waar ooit het hoofd der school boven de klas woonde en waar wijkbewoners nog verhalen over de oorlogstijd kunnen vertellen. Dat is het decor van een loopbaan die bijna vijftig jaar onderwijs in Rotterdam-Zuid beslaat. Ik ben te gast bij Marja van Driel Kramer, schoolleider van basisschool De Nieuwe Haven in Rotterdam Zuid. Ik ga met haar in gesprek over een loopbaan die bijna 50 jaar bestrijkt bij PCBO. PCBO is een stichting met een historie van meer 125 jaar! We lopen door de school en blikken terug op wat er allemaal veranderde: van krijt en stencilmachines naar professionele teams, evidence-informed werken en samenwerking tussen scholen. Maar ook reflecteren we op zaken die misschien te snel zijn verdwenen, zoals het schrijven in schriften. Niet uit nostalgie, maar omdat het volgens haar samenhangt met aandacht, ordenen, rust en betere kennis overdracht.

Tegelijk is er de realiteit van “focuswijk”-beleid en het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid: onderwijs kan veel betekenen, zegt ze, maar nooit alleen. Wonen en welzijn moeten verbonden zijn met onderwijs. Anders wordt de opdracht te groot. In haar leiderschap kiest ze opvallend consequent voor een leraargerichte schoolorganisatie: niet omdat kinderen minder belangrijk zijn, maar omdat goed onderwijs begint bij sterke, gedragen teams. En door alles heen loopt één zin als morele kern: onderwijs is een leven beroeren. Wil je de beelden van de school zien? Kijk dan naar ons gesprek op youtube via de link hieronder!

Kernpunten uit het gesprek:

🧱 Het schoolgebouw draagt een lange geschiedenis met zich mee: een plek die de wijk en haar verborgen verhalen letterlijk in zich meedraagt.
✍️ Schrijven in schriften staat voor meer dan “mooi handschrift”: het gaat ook over ordenen, nauwkeurigheid, rust en geheugen.
🏙️ In Rotterdam-Zuid kan onderwijs veel doen, maar complexe problemen vragen structurele samenwerking met wonen en welzijn.
👩‍🏫 “Collega’s centraal” is haar leiderschapslijn: zonder sterke, gesteunde professionals geen goed onderwijs voor kinderen.

Quotes uit het gesprek:

“Sinds ik begonnen ben met werken is het onderwijs continu in ontwikkeling geweest… daarnaast zeg ik dat niet iedere vernieuwing ook een verbetering is.”

“Mijn collega’s staan hier centraal… zonder goede medewerkers, zonder goede en gemotiveerde leerkrachten is er gewoon geen goed onderwijs.”

“Onderwijs geven is een leven beroeren.”

Tijdstempels

00:15 – Welkom in de school
01:51 – Gebouw en historie
03:04 – Wijk
05:29 – Starten
06:30 – De eerste klas
07:46 – Vernieuwing?
08:47 – Handschrift
12:22 – PCBO
15:15 – Focuswijk
16:48 – Samenhang
20:08 – Leertijd
23:43 – Vakdocenten
25:44 – Bestuur en samenwerken
27:26 – Collega’s
35:20 – Generatie en leren
39:43 – Slotgedachten

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Hoe geef je als meerscholen directeur leiding?

    Kleine scholen in buitengebieden hebben vaak een dubbel probleem: ze zijn kwetsbaar in continuïteit én tegelijk essentieel voor hun dorp of regio. Een voltijdse schooldirecteur op één locatie is lang niet altijd haalbaar, terwijl de bestuurlijke druk en de eisen aan onderwijskwaliteit onverminderd groot zijn. Thema’s als burgerschap, kwaliteitszorg, professionalisering en personeelskrapte komen ook op kleine scholen binnen, maar moeten daar worden gedragen door kleine teams en vaak door één leidinggevende met beperkte tijd. Hierover spreek ik met Frederike Cleveringa – meerscholendirecteur van drie basisscholen binnen onderwijsstichting Arcade, verantwoordelijk voor de gezamenlijke kwaliteits- en leiderschapsstructuur. En Hanneke Tijink – locatiecoördinator van basisschool De Vlinderhof in Noordsleen, met een centrale rol in de dagelijkse aansturing en onderwijsontwikkeling op schoolniveau.

    Bovengenoemd spanningsveld roept een urgente vraag op: hoe houd je de onderwijskwaliteit hoog als scholen klein zijn, geografisch verspreid liggen en sterk van elkaar verschillen? Het risico is dat teams te afhankelijk worden van een paar mensen, dat professionalisering versmalt en dat kwaliteitsontwikkeling vooral intern en impliciet blijft. Tegelijkertijd wil niemand dat schaalvergroting leidt tot verlies van identiteit of lokale verankering.

    In dit gesprek wordt zichtbaar hoe meerscholenleiding een werkend alternatief kan bieden. Drie dorpsscholen met uiteenlopende populaties en schoolwegingen werken samen vanuit gedeelde kaders, zonder hun eigenheid op te geven. Door gezamenlijke thema’s, één kwaliteitscyclus en een leidinggevende die vooral ontmoeting en dialoog organiseert, ontstaat een professionele infrastructuur die kleine scholen afzonderlijk nauwelijks kunnen dragen. Het laat zien dat de vraag niet is of kleine scholen levensvatbaar zijn, maar hoe leiderschap en samenwerking zo georganiseerd kunnen worden dat kwaliteit, autonomie en verbondenheid elkaar versterken.

    Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:

    🧭 Meerscholenleiding biedt een antwoord op het gebrek aan voltijdse schooldirecteuren op kleine scholen.
    🔹 Gezamenlijke structuren maken het mogelijk om onderwijskwaliteit te borgen zonder schaalvergroting af te dwingen.
    🧩 Rijnlands denken plaatst vakmanschap en professionele dialoog centraal in plaats van controle en output.
    🌱 Kleine teams worden sterker wanneer zij systematisch van elkaar leren en expertise delen.
    ⚖️ Duidelijke kaders en vertrouwen in professionals vergroten juist de ruimte voor eigen accenten per school.

    Deze aflevering maak ik samen met Educatielink. Educatielink helpt scholen voor primair onderwijs en integrale kindcentra die hun onderwijs en (leerling)begeleiding willen versterken door zichzelf en hun medewerkers te ontwikkelen. Dit doen ze met intuïtieve en gebruiksvriendelijke academies een complete set hoogwaardige online cursussen en betrokken implementatiebegeleiding. Kijk voor meer informatie op Educatielink.

    Quotes uit de podcast:

    “Ik stuur niet, maar ik stuur bij. Het proces volgen is veel belangrijker dan het eindproduct.”

    “Vier jaar geleden dacht ik dat familiair en professioneel niet samen konden. Nu zie ik dat het juist hand in hand kan gaan.”

    “Als je collega’s nooit uitnodigt om mee te denken, leren ze ook af om na te denken over onderwijsontwikkeling.”

    Bronnen

    Rijnlands organiseren door Jaap Peters

    Gung ho!

    Inspectie van het Onderwijs (2019). De kwaliteit van kleine scholen.

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels:

    00:00 – Introductie en context
    02:00 – Leiderschapstekort
    03:10 – Rolkeuze directeur
    04:45 – Schoolpopulaties verschillen
    06:20 – Kleine scholen
    08:15 – Rijnlands denken
    10:40 – Vakmanschap centraal
    12:05 – Samen leren
    14:00 – Sturing en kaders
    16:50 – Rolverdeling leiderschap
    18:10 – Burgerschap aanpak
    20:25 – Efficiënt organiseren
    23:30 – Autonomie en spanning
    25:45 – Doelenbord in de praktijk
    28:20 – Professionalisering doe je samen
    30:20 – Adviezen en afsluiting

    Hoe krijg je met data een beter beeld van je leerlingpopulatie?

    Scholen beschikken over ontzettend veel data, maar verzamelen is nog wel iets anders dan er met een team betekenis aan geven. Want wat zegt een tabel met toetsresultaten, lijst met demografische ontwikkelingen in een wijk of schoolweging eigenlijk over de leerlingen die elke dag het lokaal binnenkomen? Mijn twee gasten Vivian van Alem en Mieke Michiels laten zien hoe je van aannames naar onderbouwde keuzes kunt werken: door scherpe onderzoeksvragen te formuleren, op zoek te gaan naar meerdere verklaringen gericht data te zoeken die je onderwijs daadwerkelijk verder helpt. Ze schreven er een handzaam boek over: Doe meer met data.

    De kern is niet “meer meten”, maar samen betekenis geven aan informatie in gerichte onderzoekscycli. Dat betekent ook: breder kijken dan alleen cijfers. Wat zie je op het schoolplein, hoe praten collega’s in de teamkamer over de leerlingen, hoeveel effectieve leertijd is er eigenlijk en wat vraagt de sociale leefomgeving van de school? Openbare bronnen kunnen verrassend bruikbaar zijn, niet alleen om context te begrijpen waar leerlingen in opgroeien. Het is ook behulpzaam bij trendanalyses of bij het opstellen van een schoolplan.

    Uiteindelijk draait het om handelen: wat vraagt deze leerlingpopulatie van leerkrachten, van de professionalisering en van de taakverdeling in het team? Data analyseren wordt hiermee een belangrijke sleutel voor het verbeteren van het onderwijs.

    Kernpunten uit de podcast:

    🔎 Van aannames naar onderzoek: formuleer eerst wat je echt wilt weten, pas dán verzamel je data die een vraag kan beantwoorden.
    🧠 Meerdere hypothesen: bij tegenvallende resultaten (zoals lezen) helpt het om bewust verschillende verklaringen te onderzoeken in plaats van op één spoor te blijven.
    🌍 Context telt mee: data zit niet alleen in cijfers; ook wat zichtbaar en merkbaar is in en om de school hoort erbij, inclusief openbare bronnen over de wijk.
    🧰 Ondersteuningsbehoeften boven labels: labels optellen zegt weinig; kijk naar terugkerende onderwijs- en ondersteuningsbehoeften en wat dat vraagt van het team.
    🗺️ Woord en beeld sturen focus: visualiseren (één A4, poster) houdt het verhaal levend en helpt prioriteiten scherp te houden.

    Quotes uit de podcast:

    💬 “Het is vaak ook wel een beetje een misvatting dat als we data verzameld hebben dat we dan klaar zijn. Maar daar begint het eigenlijk pas.”
    💬 “Je wil diezelfde lat houden, maar dat betekent wel dat het wat anders van je onderwijs vraagt.”
    💬 “Data zijn niet saai. Als je ze maar betekenisvol maakt, is het hartstikke leuk om samen te onderzoeken en te puzzelen.”

    Bronnen en linkjes voor meer verdieping:

    Zicht op de les

    Leidraad onderwijs vanuit hoge verwachtingen

    Van Individueel naar inclusief onderwijs

    Nieuwe kerndoelen SLO

    Het lerarentekort

    En wat als we nu gewoon gingen lesgeven 2.0?

    De logica van de lappendeken

    Het best beluisterde boek ooit (met deze titel)

    Hieronder nog enkele posters die ook voorbijkwamen in het gesprek:

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Tijdstempels

    00:00 – Introductie en welkom
    01:00 – Tibtools
    02:05 – Brainportregio
    03:40 – Aannames
    05:00 – Datagebruik
    07:10 – Hypothesen
    08:05 – Leesonderwijs
    10:00 – Inspectiekader
    13:00 – Verwachtingen
    14:40 – Welzijn
    18:20 – Schoolomgeving
    23:10 – Ondersteuning
    26:50 – Visualisatie
    29:50 – Teamcultuur
    34:10 – Inclusie

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Hoe geeft Kindcentrum Het Stadshart in Den Bosch betekenis aan opvang, leren en onderwijs?

    Opvang en onderwijs voelen vaak als twee werelden met een harde knip bij vier jaar, terwijl het over dezelfde kinderen gaat. Klassewerkplek Kindcentrum Het Stadshart probeert die knip te versoepelen door één doorgaande pedagogische lijn te bouwen van 0 tot 13 jaar. Met als doel: rust, voorspelbaarheid en een brede ontwikkeling die niet ophoudt bij het lokaal. Tegelijk kiest de school nadrukkelijk voor “gewoon goed onderwijs”: stevige kennis, sterke didactiek en hoge verwachtingen, onderbouwd met evidence informed keuzes zoals EDI 2.0 en thematisch onderwijs. Ook werkt de school sinds kort met Wetenswaardig.

    Wat het gesprek interessant maakt, is de combinatie van strakke routines én ruimte. Structuren, zoals het werken met een stoplicht om uitgestelde aandacht te leren ontwikkelen, beginnen al bij peuters maar staan spel en ontdekken niet in de weg. De school gebruikt de binnenstad en natuur letterlijk als leeromgeving. Daaronder ligt een duidelijke organisatie: een professionele leergemeenschap met kartrekkers, een jaarplan dat focus aanmoedigt en een cultuur waarin feedback, lesbezoek en professionele dialoog vanzelfsprekend zijn. Het resultaat van de school is niet alleen kwalitatief goed onderwijs, maar ook toename van werkgeluk. Weten waarom je iets doet, binnen heldere kaders professionele ruimte ervaren en samen koers houden.

    Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:

    🧩 De school werkt vanuit één doorgaande pedagogische lijn van 0 tot 13 jaar, waardoor kinderen niet telkens hoeven te schakelen tussen systemen en aanpakken, maar rust en voorspelbaarheid ervaren in hun ontwikkeling.


    🚦 Structuur begint al bij jonge kinderen, bijvoorbeeld door het werken met een stoplicht om uitgestelde aandacht te leren, zonder dat dit ten koste gaat van spel, ontdekken en autonomie.


    📚 Het thematisch werken is bewust kennisrijker gemaakt door de overstap naar Wetenswaardig, omdat eigen ontwikkelde thema’s inhoudelijk nog onvoldoende diepgang boden, en de school kiest ervoor deze vernieuwing zorgvuldig te laten ingroeien en borgen.


    🧭 De professionele leergemeenschap met kartrekkers vormen de ruggengraat van de organisatie; via een scherp jaarplan wordt focus gehouden en worden nieuwe initiatieven steeds langs gezamenlijke doelen gelegd.


    🏙️ De omgeving van de binnenstad, natuur en lokale ondernemers wordt ingezet als leerbron, niet als extra activiteit maar als alternatief voor klassikale uitleg wanneer dat beter past bij de leerdoelen.

    Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl.

    Quotes uit de podcast:

    “Ik denk dat het een hele onnatuurlijke knip is om bij vier jaar een nieuwe organisatiestructuur op te tuigen terwijl we het over dezelfde kinderen hebben.”

    “Wij kenmerken ons door een kern van gewoon goed onderwijs en evidence informed onderwijs.”

    “Voor iemand die niet weet waar hij heen wil, bestaat er geen gunstige wind.”

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels:

    00:03 – Introductie
    01:28 – Kindcentrum Stadhart
    03:25 – Omgeving
    04:25 – Thematisch werken
    05:12 – Wetenswaardig
    07:16 – Pedagogiek
    09:16 – Visuele ondersteuning
    12:59 – Evidence informed werken
    18:47 – PLG
    23:32 – Specialisten
    25:24 – Werkgeluk
    29:58 – EDI
    32:03 – Borging
    32:38 – Schoolleiderschap

    ADHD: wat moet je ermee?

    ADHD is in korte tijd een van de meest gebruikte verklaringen geworden voor gedrag dat schuurt met verwachtingen op school en in de samenleving. Wat ooit bedoeld was als een beschrijvende classificatie, functioneert steeds vaker als verklaring, identiteit en toegangsbewijs tot zorg, ook in het onderwijs. Dat roept fundamentele vragen op: wat benoemen we eigenlijk wanneer we ADHD zeggen en wat doen we vervolgens met dit label?

    Hoogleraar Laura Batstra plaatst het verschijnsel in een bredere context. Niet door het bestaan van ernstig probleemgedrag te ontkennen, maar door scherp te kijken naar schaal, aannames en verscholen belangen. Ze laat zien hoe snel gedrag bij kinderen en volwassenen wordt losgemaakt van opvoeding, onderwijs, stress en maatschappelijke druk en wordt teruggebracht tot iets dat in het individu zou zitten. Daarbij gaat aandacht uit naar hardnekkige misverstanden over hersenen, dopamine en erfelijkheid. Ook de rol van classificatiesystemen zoals de DSM komen in dit gesprek aan bod.

    De spanning zit bij de vanzelfsprekendheid waarmee medicatie wordt ingezet, bij de economische prikkels in zorg en wetenschap en bij een onderwijssysteem dat steeds minder ruimte heeft om divers gedrag te verdragen. Tegelijk houdt Laura een pleidooi voor iets anders: sterkere contexten, meer professionele ruimte voor scholen, en terughoudendheid met labels die meer beloven dan ze waarmaken. Lees zeker het opnieuw uitgegeven boek van Laura: ADHD, Macht en Misverstanden.

    Kernpunten uit de podcast:

    🧠 ADHD is geen ziekte in het kind, maar een label voor gedrag dat lastig past binnen huidige maatschappelijke en onderwijseisen.

    🏫 Problemen worden te snel geïndividualiseerd, terwijl aanpassingen in school, opvoeding en context vaak meer effect hebben.

    💊 Medicatie kan in uitzonderlijke gevallen helpend zijn, maar wordt op veel te grote schaal ingezet zonder bewezen langetermijneffecten.

    📊 Biologische verklaringen zoals een dopamine-tekort of kleinere hersenen berusten op misinterpretaties van groepsonderzoek.

    ⚖️ Economische en institutionele belangen beïnvloeden welke kennis dominant wordt en welke alternatieven uit beeld blijven.

    Quotes uit de podcast:

    “ADHD is geen ziekte die huist in een kind. Het is alleen maar een naam voor gedrag waar wij moeite mee hebben.”

    “Wat statistisch significant is, kan klinisch volledig nul relevant zijn.”

    “We behandelen nu massaal individuele kinderen, terwijl we de context waarin ze vastlopen grotendeels ongemoeid laten.”

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Tijdstempels

    00:00 – Intro gesprek
    01:05 – Interesse ADHD
    02:40 – Medicatiebeleid
    04:55 – Moreel conflict
    06:20 – Context school
    07:45 – Definitie ADHD
    09:20 – Gedrag samenleving
    11:10 – Misverstanden ADHD
    13:15 – Stress factoren
    15:10 – Medicatie schaal
    17:00 – Hersenonderzoek
    19:00 – DSM verruiming
    22:40 – Volwassen ADHD
    29:05 – Rol onderwijs
    33:20 – Sterke contexten

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Hoe werk je vanuit visie aan het ontwikkelen van het schoolexamen?

    Een schoolexamen is geen mini-versie van het centraal eindexamen, maar een toetsmoment waar je als school meer keuzes kunt maken dan we vaak denken: wat toets je, hoe toets je en vooral: waarom past dat deze vorm van toetsing bij de onderwijsvisie van de school? In deze aflevering wordt duidelijk hoeveel ruimte er in het schoolexamen eigenlijk zit, mits je het curriculum goed doorgrondt en als team een gezamenlijke taal en werkwijze ontwikkelt.

    Ik ga hierover in gesprek met Heike Conrad, docent biologie, natuur leven en technologie, mentor en coach van docenten bij de vrije school Parkstad in Heerlen. Heike houdt zich met name bezig met onderwijsontwikkeling. En Linda Spierings, adjunct-directeur bij Marcanti college in Amsterdam. Linda is kartrekker onderwijsontwikkeling binnen Marcanti college.

    Deze twee scholen laten zien hoe je vanuit visie aan het schoolexamen kan werken. Door projectmatig en vakoverstijgend te werken. Zo kan één project kan meetellen voor meerdere vakken, met beoordeling vanuit verschillende perspectieven. In Amsterdam kiezen ze voor leren zonder cijfers, met rubrics, portfolio’s en formatief evalueren als basis. In beide gevallen verschuift toetsen van “afrekenen” naar “richting geven”: leerlingen krijgen vooral feedback, leren reflecteren op leerdoelen en bouwen stap voor stap aan zelfregulatie.

    Opvallend is dat het schoolexamen hier niet begint in het examenjaar, maar eigenlijk al in de brugklas. Met taal die leerlingen begrijpen, met duidelijke leerdoelen en met verwachtingen die hoog blijven zonder te vervallen in cijferdruk. Het resultaat is een examenpraktijk die meer zegt over groei, eigenaarschap en voorbereiding op vervolgonderwijs, zonder de wettelijke eindtermen uit het oog te verliezen.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🔹 Het schoolexamen biedt meer ontwerpvrijheid dan veel scholen denken, maar vraagt stevige curriculumkennis en gezamenlijke keuzes in het PTA (programma van toetsing en afsluiting).
    🧩 Projectmatig en vakoverstijgend werken kan het schoolexamen “kleur” geven: één project kan voor meerdere vakken meetellen, mits beoordeling per vak helder blijft.
    📝 Alleen feedback werkt beter dan feedback mét cijfers: cijfers kunnen het leerproces en de werking van feedback ondermijnen.
    🎯 Formatief evalueren vraagt professionalisering én randvoorwaarden (tijd, kleine groepen, gedeelde rubrics, collegiale lesbezoeken).
    🧭 Begin in de brugklas: bouw taal, rubrics en zelfregulatie leeftijdsfase-gewijs op, zodat het schoolexamen later een logische afsluiting wordt.

    Deze aflevering maak ik in samenwerking met de VO-raad en het programma voortgezet leren. De VO-raad behartigt de belangen van het voortgezet onderwijs bij politiek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Daarnaast bevordert de VO-raad de kwaliteit van het onderwijs in Nederland door schoolbestuurders en schoolleiders te faciliteren bij hun vervullen van hun taak. Samen maken we drie afleveringen over een waardevol schoolexamen. We gaan op zoek naar de bouwstenen hoe een schoolexamen beter kan aansluiten bij de visie van school en hoe je meer kleur in het schoolexamen kunt krijgen.

    Meer lezen?

    De gritfactor

    Carol Dweck

    Is het voor een cijfer?

    De meetmaatschappij

    Switchen en klimmen

    Tijdstempels

    00:05 – Intro
    01:19 – Ruimte
    02:20 – PTA
    03:40 – Motivatie
    04:28 – Feedback
    05:53 – Projecten
    06:50 – Cijfers
    09:47 – Toetsvormen
    11:26 – Loslaten
    12:08 – Formatief
    13:49 – Verwachtingen
    15:27 – Zelfregulatie
    17:28 – Taal
    22:41 – Organisatie
    24:17 – Backwards
    26:50 – Docenten
    28:09 – Kleuren
    30:36 – Kansgelijkheid

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Wat kunnen we nu leren van onze onderwijsgeschiedenis?

    In deze aflevering blik ik terug op de onderwijsgeschiedenis van Nederland. Ik doe dit met Jacques Dane, historicus en hoofd collectie en onderzoek van het nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht. Onderwijs lijkt vaak een kwestie van “wat werkt nu?”, maar wie langer terugkijkt ziet hoe onderwijs veel meer is dan ‘leren rekenen, schrijven of lezen’. Oude schoolplaten, handleidingen en leerboeken laten niet alleen zien wat kinderen leerden, maar ook waarom dat zo moest. Soms verdwijnen leerdoelen volledig achter een beeld dat zó sterk is dat het alles overstemt. Denk aan de walvisvaartplaat die leerlingen vooral onthouden vanwege de harpoen en de ijsbeer, niet vanwege de economische les erachter.

    Onze onderwijsgeschiedenis maakt ook duidelijk dat lesgeven nooit waardevrij is. Bij bekende leermiddelen over Nederlands-Indië werd kolonialisme niet neutraal beschreven, maar gelegitimeerd: handel, winst en “ontwikkeling” vormden het vanzelfsprekende kader. Tegelijk relativeert de lange lijn van onderwijsverslagen en terugkerende paniek over lees- en rekenniveau het idee dat “vroeger alles beter was”. Want wat blijkt? Zorgen over kwaliteit blijken van alle tijden. Terugkijken helpt dus op twee manieren: het ontmythologiseert nostalgie én het maakt zichtbaar hoe onderwijs ons wereldbeeld vormt, vaak zonder dat we het doorhebben.

    Kernpunten uit de podcast:

    🧾 Materiële cultuur werkt als collectief geheugen: schoolboeken, platen en modellen dragen ideeën over onderwijs én samenleving, met verhalen achter elk object.

    🐋 Leerdoelen vs. wat blijft hangen: sterke beelden kunnen officiële doelen overschrijven; leerlingen onthouden niet altijd wat bedoeld was.

    🌍 Onderwijs is nooit neutraal: koloniale leermiddelen legitimeerden economische exploitatie en stuurden actief op werving en beeldvorming. Ook nu in ons onderwijs dragen we ongemerkt waarden uit.

    📉 Kwaliteitszorgen zijn van alle tijden: in oude onderwijsverslagen werd al geklaagd over zwak rekenonderwijs en docentkwaliteit.

    🧭 Geschiedenis als vaccin tegen geheugenverlies: zonder kennis van herkomst herhalen we makkelijk discussies en “vernieuwingen” in nieuwe woorden.

    Quote uit de podcast:

    “Vroeger ging het ook niet goed en vroeger waren er ook zorgen. Dat is denk ik de troost van de geschiedenis.”

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Tijdstempels

    00:00 – Introductie en welkom
    00:37 – Materieel en onderwijsmaterialen
    01:58 – Schoolplaten
    03:28 – Leerdoelen
    04:14 – Museum
    05:19 – Kolonialisme
    07:31 – Niveau en zorgen
    10:04 – Tucht
    11:52 – Kind centraal
    13:04 – Geheugenverlies
    15:02 – Overheid
    17:11 – Artikel 23
    21:39 – Comenius
    26:42 – Bint
    29:43 – Thijssen
    32:23 – Nu

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Nog een paar leuke bronnen om door te lezen en te speuren over de rol die geschiedenis speelt in ons onderwijs:

    https://www.dbnl.org/tekst/_lit004201801_01/_lit004201801_01_0008.php

    https://www.dbnl.org/tekst/_lit004201601_01/_lit004201601_01_0045.php

    https://www.nrc.nl/nieuws/2020/10/16/elke-generatie-lezertjes-worstelt-met-leesplezier-a4016278

    https://www.onderwijsmuseum.nl/files/2025-11/pip-141-blum-4-1.pdf?4afecfe800

    https://www.onderwijsmuseum.nl/files/2025-09/schoolsparen-en-geldbesef.pdf?d990f57cb0

    https://www.brabantserfgoed.nl/personen/g/geluk-jan

    https://van12tot18.nl/artikelen/onrust-gejaagdheid-soms-verwarring-in-den-gedachtengang

    https://www.onderwijsmuseum.nl/thuis/dorpsschoolmeester

    https://www.onderwijsmuseum.nl/thuis/boek-lezen

    https://didactiefonline.nl/blog/jacques-dane/leeswoede-en-stillezen

    https://demodernetijd.nl/wp-content/uploads/DNE-2000-34e-Dane.pdf

    https://www.nrc.nl/nieuws/2020/03/19/ook-tijdens-de-spaanse-griep-gingen-scholen-weken-dicht-a3994282

    https://www.dbnl.org/tekst/ghes002land01_01/ghes002land01_01_0003.php

    Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams?

    Dit is vijfde aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO.  Dit is de eerste aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs.

    In deze aflevering ga ik in gesprek met Margriet van der Sluis en Marieke Gierveld. Margriet van der Sluis is associate professor en onderzoeker, verbonden aan TIAS school for business and society. Marieke Gierveld is programmamanager student, verbonden aan Deltion College.

    We gaan in gesprek over de vraag: Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams? We doen dit door het volgende onderzoeksproject te bespreken: Versterking van het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams. Dit onderzoeksproject is verschenen in 2024.

    Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

    • Ter inspiratie: over betekenisgeving en de invloed van sociaal kapitaal in verandermanagement processen wordt het werk van hoogleraar Thijs Homan genoemd. Mocht je het leuk vinden, alweer ruim 5 jaar geleden sprak ik Thijs Homan in deze podcast aflevering.
    • Ter inspiratie: hier vind je meer informatie over de transformatieve school. Eerder sprak ik ook met Iliass el Hadioui in deze aflevering over de cultuur van hoge verwachtingen.

    Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

    Meer weten over de podcastreeks?

    Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO

    Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

    Tijdstempels

    00:00 Intro Tjipcast en samenwerking Nationaal Kennis Instituut
    00:50 Onderzoeksvraag mbo
    01:25 Scope onderzoek
    03:13 Complex mbo
    05:22 Bestuurlijk vermogen
    07:28 Sociaal kapitaal
    08:42 Netwerkanalyse
    11:55 Onderzoeksaanpak
    14:08 Rol staf
    18:40 Rol OR
    22:49 Teamontwikkeling
    24:56 Rolverwarring
    27:50 Bottom-up
    30:46 Dialoog proces
    35:32 Kennisdeling
    39:38 Middenmanagement
    42:57 Collectief versterken
    44:06 Afsluiting

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Hoe geeft het stedelijk college Eindhoven handen en voeten aan toekomstbestendig onderwijs? LIVE podcast!

    Het is maandag 5 januari en ik ben te gast bij de jaarstart van het Stedelijk College Eindhoven. Leerlingen volgen op deze locatie de theoretische, kader- of basisberoepsgerichte leerweg. Naast deze leerwegen wordt er ook onderwijs verzorgd voor de EOA, Eerste Opvang voor Anderstaligen. Door de grote instroom de laatste jaren bevinden deze afdelingen zich niet meer onder een dak. De EOA-afdeling bevindt zich op twee buitenlocaties elders in Eindhoven onder de naam Global College. De docenten en onderwijsprofessionals zijn aan de slag met het toekomstbestendig maken van het onderwijs. Maar wat is dat eigenlijk? En welk proces geef je met elkaar vorm om hierover na te denken en stappen te zetten? Hierover ga ik in gesprek met mijn tafelgasten en tussendoor doen collega’s mee door vragen te stellen en te reageren op het gesprek.

    Ik zit aan tafel met:

    Mathijs Rosielle, docent bewegen en sport, docent pedagogiek en didactiek

    Vicky Vinders, docent NT2 op het Global College en docent pedagogiek en didactiek

    Rosalie van den Hengel, docent pedagogiek en didactiek, docent profiel natuur-scheikunde en biologie

    Toekomstbestendig onderwijs klinkt vaak als iets groots en abstracts, maar het wordt pas echt concreet als je het terugbrengt naar één vraag: wie zijn onze leerlingen, en waar bereiden we ze op voor? Op het Stedelijk College Eindhoven proberen ze precies dat te doen, met een opvallend nuchtere houding: niet eerst het rooster aanpassen of een nieuw concept uitrollen, maar samen scherp krijgen wat er nú nodig is en wat straks.

    Opvallend is dat ze dit proces bewust neerzetten als een expeditie. Er is al wel richting (denk aan autonomie, formatief handelen, diversiteit, taal en burgerschap), maar de route ligt nog niet vast. Dat is geen vaagheid om vaagheid: het is een manier om eerst gezamenlijk taal te geven aan wat je belangrijk vindt, en pas daarna besluiten wat er daadwerkelijk anders moet.

    In het gesprek gaat het over de leerling echt zien, over relatie als basis voor kennisoverdracht, en over de spanning tussen motivatie en discipline. Ook komt de vraag op tafel hoe je leerlingen meer eigenaarschap geeft, zodat de overgang naar mbo minder hard aankomt.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🧭 De school kiest bewust voor een zoekende aanpak: wel richting, nog geen vast recept of quick fix. Dat helpt om eerst de bedoeling scherp te krijgen vóórdat middelen (zoals rooster of structuur) centraal komen te staan.

    🎯 Relatie en veiligheid worden gezien als voorwaarden om kennis effectief over te dragen. De leerling centraal zetten is daarmee geen “zacht” ideaal, maar een praktische voorwaarde voor leren.

    🧱 Het fundament wordt langs drie lijnen opgebouwd: landelijke doelen, succes in vervolgonderwijs (vaak mbo) en wat de school zelf als identiteit en ambitie wil meegeven.

    🌍 Meertaligheid krijgt een duidelijke plek: de thuistaal wordt niet weggeduwd, maar juist benut als steun voor het leren van het Nederlands.

    🧑‍💼 Eigenaarschap blijft een spanning: docenten willen af van “aan het handje meenemen”, maar zien ook hoe lastig dat is met pubers en met verschillende startposities.

    De podcast is opgebouwd langs een aantal verandermanagement basisvragen. Dit boek gaat hier dieper op in. Het zijn vijf ‘simpele’ vragen die bij de start van een verandering handig zijn om te verkennen:

    • Waarom veranderen -> Aanleiding in het nu, urgentie, verlangen, context en mogelijk een veranderende omgeving of opdracht?
    • Waartoe veranderen -> Doel, koers en richting, toekomst, wat kan of wat moet worden bereikt?
    • Wat veranderen -> Welke wijzigingen zijn nodig in de school? Wat moet er gebeuren?
    • Hoe veranderen -> Welke aanpak is kansrijk, welk proces geven we vorm? Traject naar de toekomst en welke tijd hebben we hiervoor?
    • Wie veranderen -> Wie is betrokken, hoe zit het met ieders persoonlijke beleving, wie speelt welke rol? Wie mogelijk ook niet?

    Tijdstempels

    00:00 – Intro oproep
    00:38 – School context
    01:13 – Centrale vraag
    02:14 – Directie opdracht
    02:52 – Urgentie beeld
    03:29 – Sterke punten
    04:24 – Polarisatie risico
    05:18 – Thuistaal inzet
    07:46 – Constructive alignment
    09:17 – Leerling centraal
    16:45 – Drie pijlers
    22:17 – Campus aanpak
    24:28 – Regie leerling
    29:47 – Skills labs
    31:53 – Middag sessie

    What do educational leaders need to know?

    Educational leadership quickly turns into a parade of initiatives: a new program, a new slogan, a new “focus year.” But classrooms don’t improve because a plan looks coherent on paper. They improve when leaders and teachers share a precise understanding of what effective instruction is, and when that understanding shows up in daily practice.

    Jim Heal argues that education struggles with evidence in a way medicine and engineering do not, partly because everyone has been to school—and that familiarity creates false confidence. Add leadership churn and the tendency to jump from one initiative to the next, and schools become “wildly incoherent”: students adapt their behavior from lesson to lesson because they expect something different every hour.

    His alternative is not “follow research” as an abstraction, but evidence-informed practice as an intersection: best available research, the specific local context, and professional judgment. Leave one out, and you either apply evidence that doesn’t fit, work hard without a knowledge base, or rely on experience without reconsidering what effectiveness means.

    The key question becomes practical: can you see the science in teacher actions? If you can’t observe it, hear it, and name it, it won’t stick—no matter how good the mission statement sounds.

    Key points of this podcast:

    🔎 Evidence-informed work is an intersection: research evidence, local context, and professional judgment need each other to produce real impact.
    🧭 Coherence beats initiative-hopping: sustained focus on one principle, lived over time, matters more than covering many ideas superficially.
    🎯 Precision is the bridge to practice: you may “know” a concept like retrieval practice, but without nuance you can’t tell if you’re doing it well.
    🏫 Incoherence is visible to students: across a school day, inconsistent expectations shape student behavior and undermine learning culture.
    🧠 Leadership should start from learning, not administration: systems and management should serve instructional improvement, not replace it.

    Jim Heal is a leading expert in evidence-informed teaching and leadership, with experience as a school leader in the UK and in roles at Harvard and Deans for Impact advancing the science of learning in education. He is currently Professor of Evidence-Informed Education Leadership at Academica University of Applied Sciences in Amsterdam and is Co-Founder of Learning Science Partners. Jim is the author of three books on education: How Teaching Happens, Mental Models, and Instructional Illusions. Sonja Broerse is a teacher and project leader at research@school, focussing on high expectations, which is part of Academica University of Applied Sciences.

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

    Timestamps

    00:00 – Introduction en welcome
    01:36 – System differences
    02:47 – Instructional equity
    03:55 – Learning science
    04:56 – Initiative churn
    07:24 – Decision making
    10:20 – Professional learning
    11:10 – Evidence intersection
    13:10 – Teacher expertise
    14:42 – Learning goals
    15:38 – Shared language
    17:32 – Observation systems
    20:32 – Critical consumer
    24:29 – Year brain
    26:11 – Implementation barriers
    34:56 – Administrative burden

    Introduction in Dutch:

    Onderwijsverbetering loopt vaak vast op iets heel basaals: we gebruiken dezelfde woorden, maar bedoelen iets anders. “Betrokkenheid”, “kwaliteit” of “hoge verwachtingen” klinken als gedeelde doelen—tot je vraagt wat het er morgen in de les concreet uitziet. Dan ontstaat een soort Babylonische spraakverwarring, en blijft de visie hangen op papier.

    Jim Heal beschrijft waarom onderwijs soms anders met wetenschap omgaat dan geneeskunde of techniek. Een belangrijk deel is psychologisch: iedereen heeft zelf op school gezeten, dus we denken al snel dat we weten hoe leren werkt. Tegelijk zorgt leiderschapswissel en initiatief-gedreven beleid voor een gebrek aan samenhang: scholen springen van thema naar thema, terwijl echte verbetering juist tijd, focus en consistentie vraagt.

    Zijn kernpunt is dat evidence-informed werken geen “onderzoek volgen” is, maar een snijvlak: de beste beschikbare kennis, de specifieke context van school en leerlingen, én het professionele oordeel van leraren. Laat je één element weg, dan krijg je onderzoek dat niet landt, een context zonder kennisbasis, of ervaring zonder heroverweging van wat effectief lesgeven eigenlijk is.

    De doorslaggevende vraag wordt dan heel praktisch: kun je de wetenschap terugzien in docenthandelingen? Als je het niet kunt zien, horen en benoemen, gaat het niet onderdeel worden van de dagelijkse routine.

    Kernpunten:

    🔍 Evidence-informed is een snijvlak: onderzoek, context en professioneel oordeel moeten samenkomen om effect te hebben.
    🧩 Samenhang wint van losse initiatieven: één principe een jaar lang begrijpen en leven werkt beter dan twaalf principes “afvinken”.
    🎯 Precisie maakt het toepasbaar: je kunt denken dat je ‘retrieval practice’ doet, maar zonder nuance weet je niet of het klopt.
    🏫 Incoherentie voelt een leerling direct: verwachtingen verschillen per docent/les, waardoor gedrag en leercultuur instabiel worden.
    🧠 Leiderschap begint bij leren, niet bij beheer: systemen en administratie moeten het leren mogelijk maken, niet vervangen.

    Quotes uit het gesprek:

    “We all went to school so we think that makes us expert in what schools are and what school systems are.”

    “Schools are not just incoherent—they are wildly incoherent.”

    “I will say let’s take one principle and spend an entire year understanding it. Sharing it. Living it.”

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!