praktijkonderzoek

What do educational leaders need to know?

Educational leadership quickly turns into a parade of initiatives: a new program, a new slogan, a new “focus year.” But classrooms don’t improve because a plan looks coherent on paper. They improve when leaders and teachers share a precise understanding of what effective instruction is, and when that understanding shows up in daily practice.

Jim Heal argues that education struggles with evidence in a way medicine and engineering do not, partly because everyone has been to school—and that familiarity creates false confidence. Add leadership churn and the tendency to jump from one initiative to the next, and schools become “wildly incoherent”: students adapt their behavior from lesson to lesson because they expect something different every hour.

His alternative is not “follow research” as an abstraction, but evidence-informed practice as an intersection: best available research, the specific local context, and professional judgment. Leave one out, and you either apply evidence that doesn’t fit, work hard without a knowledge base, or rely on experience without reconsidering what effectiveness means.

The key question becomes practical: can you see the science in teacher actions? If you can’t observe it, hear it, and name it, it won’t stick—no matter how good the mission statement sounds.

Key points of this podcast:

🔎 Evidence-informed work is an intersection: research evidence, local context, and professional judgment need each other to produce real impact.
🧭 Coherence beats initiative-hopping: sustained focus on one principle, lived over time, matters more than covering many ideas superficially.
🎯 Precision is the bridge to practice: you may “know” a concept like retrieval practice, but without nuance you can’t tell if you’re doing it well.
đŸ« Incoherence is visible to students: across a school day, inconsistent expectations shape student behavior and undermine learning culture.
🧠 Leadership should start from learning, not administration: systems and management should serve instructional improvement, not replace it.

Jim Heal is a leading expert in evidence-informed teaching and leadership, with experience as a school leader in the UK and in roles at Harvard and Deans for Impact advancing the science of learning in education. He is currently Professor of Evidence-Informed Education Leadership at Academica University of Applied Sciences in Amsterdam and is Co-Founder of Learning Science Partners. Jim is the author of three books on education: How Teaching Happens, Mental Models, and Instructional Illusions. Sonja Broerse is a teacher and project leader at research@school, focussing on high expectations, which is part of Academica University of Applied Sciences.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

Timestamps

00:00 – Introduction en welcome
01:36 – System differences
02:47 – Instructional equity
03:55 – Learning science
04:56 – Initiative churn
07:24 – Decision making
10:20 – Professional learning
11:10 – Evidence intersection
13:10 – Teacher expertise
14:42 – Learning goals
15:38 – Shared language
17:32 – Observation systems
20:32 – Critical consumer
24:29 – Year brain
26:11 – Implementation barriers
34:56 – Administrative burden

Introduction in Dutch:

Onderwijsverbetering loopt vaak vast op iets heel basaals: we gebruiken dezelfde woorden, maar bedoelen iets anders. “Betrokkenheid”, “kwaliteit” of “hoge verwachtingen” klinken als gedeelde doelen—tot je vraagt wat het er morgen in de les concreet uitziet. Dan ontstaat een soort Babylonische spraakverwarring, en blijft de visie hangen op papier.

Jim Heal beschrijft waarom onderwijs soms anders met wetenschap omgaat dan geneeskunde of techniek. Een belangrijk deel is psychologisch: iedereen heeft zelf op school gezeten, dus we denken al snel dat we weten hoe leren werkt. Tegelijk zorgt leiderschapswissel en initiatief-gedreven beleid voor een gebrek aan samenhang: scholen springen van thema naar thema, terwijl echte verbetering juist tijd, focus en consistentie vraagt.

Zijn kernpunt is dat evidence-informed werken geen “onderzoek volgen” is, maar een snijvlak: de beste beschikbare kennis, de specifieke context van school en leerlingen, Ă©n het professionele oordeel van leraren. Laat je één element weg, dan krijg je onderzoek dat niet landt, een context zonder kennisbasis, of ervaring zonder heroverweging van wat effectief lesgeven eigenlijk is.

De doorslaggevende vraag wordt dan heel praktisch: kun je de wetenschap terugzien in docenthandelingen? Als je het niet kunt zien, horen en benoemen, gaat het niet onderdeel worden van de dagelijkse routine.

Kernpunten:

🔍 Evidence-informed is een snijvlak: onderzoek, context en professioneel oordeel moeten samenkomen om effect te hebben.
đŸ§© Samenhang wint van losse initiatieven: één principe een jaar lang begrijpen en leven werkt beter dan twaalf principes “afvinken”.
🎯 Precisie maakt het toepasbaar: je kunt denken dat je ‘retrieval practice’ doet, maar zonder nuance weet je niet of het klopt.
đŸ« Incoherentie voelt een leerling direct: verwachtingen verschillen per docent/les, waardoor gedrag en leercultuur instabiel worden.
🧠 Leiderschap begint bij leren, niet bij beheer: systemen en administratie moeten het leren mogelijk maken, niet vervangen.

Quotes uit het gesprek:

“We all went to school so we think that makes us expert in what schools are and what school systems are.”

“Schools are not just incoherent—they are wildly incoherent.”

“I will say let’s take one principle and spend an entire year understanding it. Sharing it. Living it.”

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe bouw je aan een gezond presteer- en leerklimaat voor jonge professionals?

Nederland vergrijst. De toename van de krapte op de arbeidsmarkt zal de komende jaren alleen maar toenemen. Onze samenleving heeft elke jonge professional hard nodig. Toch worstelen veel organisaties met het inrichten van de werkomgeving op zo’n manier dat het aantrekkelijk is voor startende (en vaak jonge) professionals. Bovendien kampt één op vier jongeren met chronische stress en mentale overbelasting op het werk. Wat is hier aan de hand? En wat is er nodig om samen te bouwen aan werk- en leeromgevingen waar jongeren niet vastlopen, maar groeien (en bloeien)?

Over deze vragen spreek ik met Isolde Kolkhuis Tanke. Ze schreef samen met Nore van Roekel een boek over dit thema: Samen sterker starten, bouwen aan een gezond presteer- en leerklimaat voor jongere collega’s. Isolde is practor van het practoraat leven lang flex. Deze aflevering maak ik samen met het Stichting Practoraten, platform voor praktische innovatie. We maken dit jaar vier afleveringen over praktijkonderzoek in het mbo.

Deze podcast serie wordt mogelijk gemaakt door:

Klassewerkplek. Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert. Wil je meer weten over hoe zo’n gelukkige werkplek eruit kan zien? Check dan snel www.klassewerkplek.nl en doe mee!

En Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe ziet de toekomst van leren en werken eruit voor studenten in het beroepsonderwijs?

Een hybride leeromgeving is een plek waar leren en werken nauw aan elkaar zijn verbonden. Zo’n leeromgeving wordt vaak in co-creatie met het werkveld en de student vormgegeven. Er is de afgelopen jaren veel kennis opgedaan in hoe zo’n hybride leeromgeving eruit kan zien en welke randvoorwaarden belangrijk zijn. Ook in relatie tot diverse keuzes die er te maken zijn qua feitelijke uitvoering. Zo kan een hybride leeromgeving in school worden aangeboden in de vorm van een simulatie (oefenen van medische handelingen), op locatie bij een onderneming (aan de slag met verduurzaming) of digitaal waarbij bijvoorbeeld ingezet wordt op samenwerking op afstand. Het gaat hierbij telkens om de inrichting van de leerruimte (waar?), de materialen (waarmee wordt geleerd?), tijd (wanneer wordt geleerd?) en de rollen (met wie geleerd?). Hybride leeromgevingen zijn niet meer weg te denken uit het beroepsonderwijs. En ook binnen diverse practoraten wordt er veel mee gewerkt. Zo wordt er onderzoek uitgevoerd met studenten en het werkveld. Ook zijn er tal van praktische tools ontwikkeld om de effectiviteit en werking te vergroten. Ook in relatie tot ontwikkelingen op het vlak van toetsen en beoordelen.

In deze podcast brengen we de stand van zaken rondom hybride leeromgevingen in kaart en blik ik vooruit naar de komende jaren. Ik voer dit gesprek met:

  • Petra Poelmans, practor leren in hybride leeromgevingen verbonden aan Scalda en lector motiverende leeromgevingen aan de hogeschool Rotterdam.
  • Kathinka van Doesem, docent-onderzoeker bij het practoraat samen onderzoekend werken verbonden aan mbo Rijnland.
  • Franck Blokhuis, practor werkend leren & lerend werken bij mbo Amersfoort.

Deze aflevering maak ik samen met het Stichting Practoraten, platform voor praktische innovatie. We maken dit jaar vier afleveringen over praktijkonderzoek in het mbo. De kennisbank van het NRO biedt een mooi overzicht van tools, artikelen en praktijkvoorbeelden gericht op hybride leeromgevingen.

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Wat zijn de dimensies van een lerende (en professionele) schoolorganisatie?

Vandaag in Tjipcast: Anje Ros! Ze is leading lector bij het Kenniscentrum Leven Lang Ontwikkelen en lector ‘Goed leraarschap, goed leiderschap’ verbonden aan Fontys Educatie. In deze aflevering gaan we in gesprek over de vraag: Wat zijn de dimensies van een lerende schoolorganisatie? Hoe ontwikkel je als school bijvoorbeeld een gedeelde visie, stimuleer je teamleren en geef je ruimte aan gespreid leiderschap? En hoe verbind je onderzoek, praktijk en beleid met elkaar in een steeds complexer onderwijslandschap? Anje deelt haar inzichten, ervaringen en reflecties uit onderzoek Ă©n praktijk. We spreken over evidence informed werken, het bouwen aan een sterke feedbackcultuur – ook in relatie tot leiderschap – en de kracht Ă©n uitdagingen van samenwerken binnen Ă©n buiten de school. Ook praktische vragen komen aan bod: hoe begin je, wat vraagt dit van onderwijsprofessionals, en hoe houd je het werkbaar? Ben je schoolleider, leraar, beleidsmaker of gewoon nieuwsgierig naar hoe scholen samen leren? Dan is dit een aflevering die je niet wilt missen.

Check de shownotes op Tjipcast.nl voor modellen, artikelen en extra links. Bekijk de aflevering ook eens op YouTube of laat je reactie achter via Tjipcast.nl/vraag.

Tjipcast wordt mede mogelijk gemaakt door:

Klassewerkplek. Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert. Wil je meer weten over hoe zo’n gelukkige werkplek eruit kan zien? Check dan snel www.klassewerkplek.nl en doe mee!

En Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Waarom zijn practoraten belangrijk voor de toekomst van het beroepsonderwijs?

Practoraten in het beroepsonderwijs dragen steeds meer bij aan het innovatieve vermogen van organisaties en samenwerkingsverbanden op bijvoorbeeld het gebied van de energietransitie, de uitdagingen in de zorgsector en groen ondernemerschap. Practoraten zijn ‘rijke broedplaatsen’ waar studenten, docenten en werkveld samenkomen om te experimenteren met nieuwe onderwijspraktijken, maar ook complexe vragen bediscussiĂ«ren en in bredere zin leren van elkaar.

Maar wat is eigenlijk de redenering en achtergrond van deze relatief nieuwe onderzoekspraktijk in Nederland? En hoe is het beroepsonderwijs erin geslaagd door te groeien tot inmiddels 145 practoraten? Misschien nog wel belangrijker is de vraag welke rol practoraten de komende jaren hebben in de Nederlandse onderwijssector. Hierover spreek ik met Jorick Scheerens, programmadirecteur bij Stichting Practoraten.nl en Rien Komen, vicevoorzitter van het College van Bestuur van Aeres (per 1 juli 2025 de nieuwe voorzitter). Rien was voorzitter van het bestuur bij Stichting Practoraten, maar met zijn naderende voorzittersrol bij Aeres is hij nu lid van het bestuur.

Deze aflevering maak ik samen met het Stichting Practoraten, platform voor praktische innovatie. We maken dit jaar vier afleveringen over praktijkonderzoek in het mbo.

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe geef je als docent-onderzoeker handen en voeten aan praktijkonderzoek?

Het is een steeds groter wordende beweging in het middelbaar beroepsonderwijs: docenten die naast onderwijstaken ook praktijkonderzoek uitvoeren. Bijvoorbeeld om met het werkveld van een opleiding mogelijkheden tot innovatie te verkennen, didactische vragen te verkennen of nieuwe samenwerkingsvormen door te ontwikkelen. Maar dit is dus een relatief nieuw fenonomeen. Docent-onderzoeker zijn betekent dus ook pionieren, ontdekken en experimenteren. Het middelbaar beroepsonderwijs heeft zich als doel gesteld sterker vorm te geven aan deze beweging en om bijvoorbeeld ook meer onderzoekers ‘op te leiden’. Hoe werkt dit in de dagelijkse praktijk?

In deze aflevering praat ik verder hierover verder door met twee docent-onderzoekers. Erica Wijnands-Pot, docentonderzoeker bij het practoraat Research Lab van mbo Rijnland. En Ceciel Korsmit-van den Berg, docentonderzoeker bij het practoraat docentprofessionalisering verbonden aan de Landstede Groep. Vragen die we bespreken zijn onder andere: Hoe start je met praktijkonderzoek? Op welke wijze kan je een brug slaan met bijvoorbeeld een practoraat? Welke aanpak werkt ‘goed’ en waar moet je rekening mee houden?

Deze aflevering maak ik samen met het Stichting Practoraten, platform voor praktische innovatie. We maken dit jaar vier afleveringen over praktijkonderzoek in het mbo.

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Bronnen die voorbijkwamen in dit gesprek:

Tjipcast aflevering 100! Terugkijken en vooruitkijken met Joseph Kessels en Ivar Troost

Met Joseph Kessels en Ivar Troost blik ik in deze Tjipcast terug op 100 podcast afleveringen. Tijd voor een (bescheiden) feestje! Anderhalf jaar geleden begon ik met deze reeks en het werd een geweldig leuk en vooral leerzaam avontuur. De podcast serie is in deze tijd ontzettend gegroeid. Zo begon ik met 100 luisteraars per week en groeide het bereik naar ruim 9.000 beluisterde afleveringen per maand. Wie had dat gedacht! Ook op YouTube is het kanaal goed vindbaar, waar bijna alle gesprekken met beeld te zien zijn. Alle inhoud is gratis en voor iedereen toegankelijk. Een belangrijk uitgangspunt van deze ‘onderzoeksreis’.

Joseph was mijn eerste gast in de studio en kwam ook daarna nog eens op bezoek om te praten over ons filosofieboek ‘Denken in organisaties‘ en de relatie tussen democratie en een levenlang leren. Ivar en ik trokken in deze periode intensief met elkaar op in het ontwikkelen van het format en scherpstellen van de techniek. Daarnaast was Ivar ook regelmatig co-host en natuurlijk speciale gast (nadat hij in de zomer van 2020 zijn tweede master afrondde) om te praten over de toekomst van wetenschappelijk onderzoek.

In aflevering 100 bespreken we een selectie van thema’s en gespreksonderwerpen die voorbijkwamen en komen we tot enkele geleerde lessen. Natuurlijk leidt dit tot weer nieuwe vragen, dilemma’s en onderzoeksperspectieven. Dit brengt ons bij een eerste routekaart voor het vervolg van de podcastserie in 2021! Daarover in het nieuwe jaar meer informatie.

Ik wil alle luisteraars, vragenstellers, gasten, sponsoren (zoals OABDekkers en Managementboek.nl) en scherpe meedenkers vanaf de zijlijn hartelijk bedanken voor de geweldige samenwerking! Fijne feestdagen in deze gekke tijd. En graag tot 2021!