presteren

Wat kan het onderwijs van topsport leren?

25 juni 2026 Leiderschap en Verandermanagement 39:33

Presteren in het onderwijs roept snel spanning op. Want leren gaat niet alleen over opbrengsten, toetsen en doelen, maar ook over veiligheid, vertrouwen, motivatie en de ruimte om fouten te maken. Toch laat de topsport een interessante vraag achter: hoe bouw je aan een cultuur waarin mensen samen beter willen worden, zonder dat het werk kil, hard of opgejaagd wordt? Ik praat hierover met Anouk Kleinpaste en Pjotr van der Marel, allebei schoolleider. Anouk geeft leiding aan de dappere school Campherbeek in Zwolle. Pjotr is verbonden aan de Sint Bonifatiusschool in Wassenaar.

In dit gesprek wordt duidelijk dat de vergelijking met topsport niet vooral gaat over harder duwen of meer meten. De kern zit eerder in samenwerking, volhouden, professionele routines en leiderschap dat dichtbij mensen blijft. Data kan helpen om blinde vlekken zichtbaar te maken, maar alleen als er voldoende vertrouwen is om er samen naar te kijken. Anders wordt meten al snel een oordeel.

De schoolleiders laten zien dat onderwijskwaliteit niet losstaat van werkplezier. Een team dat zich gezien voelt, durft makkelijker te leren, te botsen en verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijk vraagt verandering om geduld: een school ontwikkel je niet in een sprint, maar stap voor stap, met oog voor het tempo van het hele team.

Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:

🏃 Topsport gaat niet alleen over prestatiedruk, maar vooral over de wil om samen beter te worden. In het onderwijs betekent dat: blijven oefenen, reflecteren en verantwoordelijkheid nemen voor kwaliteit.

🤝 Vertrouwen blijkt een voorwaarde voor professionele ontwikkeling. Pas als mensen zich gezien en veilig voelen, kunnen data, feedback en opbrengsten onderwerp van gesprek worden zonder dat het als aanval voelt.

📊 Data helpt om blinde vlekken zichtbaar te maken. Niet als afrekencultuur, maar als gezamenlijke taal om te onderzoeken waar een team, school of leerlingpopulatie iets te ontwikkelen heeft.

🐢 Onderwijsverandering vraagt tempo-bewust leiderschap. Een schoolleider kan een duidelijke ambitie hebben, maar moet ook kunnen vertragen om het hele team aangehaakt te houden.

🎽 De school is geen verzameling losse lokalen. De kracht zit in collectief eigenaarschap: samen werken aan onderwijs dat je beter achterlaat dan je het aantrof.

Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl.

Quotes uit de podcast:

“Je kan zo snel als je langzaamste speler. Je moet het samen doen, hè. Het is wel echt een teamsport.”

“Ik speel niet directeurtje. Ik ben ook echt als het moet sta ik overal achter en kan ik ook de harde besluiten nemen.”

“Ik heb met al mijn collega’s startgesprekken waarbij ik een uur ga wandelen en het gewoon heb over het leven.”

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels:

00:0 – Werkgeluk Scholen
01:10 – Data Werkplezier
03:06 – Gelukkige Teams
05:56 – Topsport Onderwijs
08:06 – Data Presteren
09:07 – Samen Doorzetten
11:25 – Tempo Leiderschap
13:01 – Cultuur Meten
15:21 – Groeitaal Mindset
17:04 – Mensen Zien
19:03 – Duurzaam Presteren
24:14 – Onzichtbare Routines
26:24 – Kwaliteitskaarten Sport
31:50 – Authentiek Leiderschap
36:02 – Collectief Mandaat

Boeken en leestips:

Bas Kodden – De kunst van duurzaam presteren

James Kerr – Legacy

Eva Naaijkens en Martin Bootsma – En wat als we nou weer gewoon gingen lesgeven?

Hoe geef je leiding aan jezelf? Tjipcast 169 met Tim de Pooter

27 februari 2022 Leiderschap en Verandermanagement, Samenwerken en Teamleren 46:30

Tim de Pooter is ruim 15 jaar CEO geweest van familiebedrijf De Pooter Groep. Gedurende deze periode heeft hij hard gewerkt, maar ook geworsteld met zijn leiderschap. Want hoe bereik je op een goede manier resultaten en handhaaf je tegelijkertijd een fijne werkcultuur? Hoe blijf je zelf in balans? Na een burn-out in 2018 besefte hij dat de sleutel lag in zichzelf. Over deze innerlijke reis heeft hij een boek geschreven: ‘Bring yourself to work, leading others without draining yourself‘.

Vragen die we bespreken in deze podcast:

  • Waarom is leiderschap moeilijk?
  • Wat bedoelen we met leiderschap?
  • Hoe zit het met onze innerlijke strijd / gedachten / ons hoofd wanneer we leidinggeven?
  • Hoe blijf je authentiek met jezelf?
  • Hoe maak je de verbinding met je team?
  • Hoe maak je verbinding met je organisatie / klant?

Je kunt ons gesprek ook op YouTube bekijken:

Check zeker ook de boeken die voorbijkomen in ons gesprek:

Dyslexie of een leesprobleem? Tjipcast 025 met Anna Bosman

15 september 2019 Didactiek en Pedagogiek 01:02:27

Hoogleraar Anna Bosman ziet de laatste jaren een flinke toename in het aantal dyslexie verklaringen. Een vreemde trend, want er is nogal wat aan te merken op de diagnose van dyslexie. En waarom omschrijven we een leesprobleem als een individuele leerstoornis? Sommige kinderen kunnen ook niet goed sporten, maar dit noemen we ook geen leerstoornis? Volgens Anna Bosman is slecht kunnen lezen eerder het gevolg van ons onderwijs en is het zeer twijfelachtig of we kinderen kunnen diagnosticeren met dyslexie. Daarnaast zijn er steeds meer ouders die niet accepteren dat hun kind minder makkelijk leest. Liever op zoek naar een diagnose en ‘oorzaak’ dan accepteren dat een kind langzaam leest of hier minder bekwaam in is. Bovendien opent een label dyslexie de deur naar extra hulp en begeleiding. Het is big business. Iets waar Follow the Money eerder over berichtte. Kijken we als maatschappij wel voldoende naar de oorzaak van slecht kunnen lezen? Luister nu naar een zeer precieze en onderbouwde Tjipcast over het verschil tussen dyslexie en een leesprobleem. Over goed en slecht onderwijs. En over wie nu eigenlijk onder de streep een probleem heeft: het kind of de school?

Tijdcodes

  • 02.30 Onderzoek van Anna Bosman
  • 05.00 Het belang van gezamenlijk lezen in de klas: minstens een half uur!
  • 07.30 Problemen voor zijn als leerkracht, de kritiek op ontdekkend leren
  • 11.00 Praktijkvoorbeeld: school met een bijzondere methodiek
  • 14.00 Definitie van dyslexie (wat is de oorzaak?) en problemen met het operationaliseren van de stoornis (relatief slecht lezen t.o.v. zijn leeftijdsgenoten)
  • 18.00 10% laagst scorende lezers (medisch circuit van lezen), 3% regel = waar is dit op gebasseerd
  • 22.00 Sporten, lezen, reken, tekenen of andere talenten
  • 30.00 Klanken
  • 31.00 Het belang van oefenen
  • 36.00 IQ tests
  • 41.00 Het belang van woorden opschrijven en de schaduwkant van het ‘verleuken’ van ons onderwijs
  • 46.00 De rol van de leerkracht, klassikale instructie
  • 52.00 Een school is niet het bedrijfsleven
  • 55.00 Gemiddelde leessnelheid (link naar FTM onderzoek)
  • 57.00 Plezier beleven aan lezen!
  • 59.00 Onderbouwd onderzoek naar dyslexie: The dyslexia debate
  • 1.00 Afronding en blik vooruit

Wat is de essentie van veranderen in organisaties? Tjipcast 024 met Marco de Witte

8 september 2019 Leiderschap en Verandermanagement, Persoonlijke en Professionele Ontwikkeling 1:09:57

Het is niet al te ingewikkeld om in een organisatie omvangrijke en ambitieuze veranderplannen te formuleren. Maar als het niet in de dagelijkse werkpraktijk van collega’s specifieke betekenis krijgt, dan zal het bij plannen maken blijven. Veranderen in organisaties heeft veel meer met emotie, beleving en individualiteit te maken dan we soms willen denken. Niet alles is in teamsessies of heidagen op te lossen en ‘aan te gaan’. De kern van een veranderopgave ligt in de kwestie of het in de hoofden en harten van professionals kan komen. Een spannend begin van een gesprek met Marco de Witte over de essentie van veranderen. Rationele doelen vragen om concrete betekenis, ruimte om het te kunnen vervormen en zo eigen te maken. Dat is een kernopgave in een veranderproces die veel leiders maar lastig durven aan te gaan. Hoe ga je met deze spanningen om? Je kunt het nu beluisteren in Tjipcast 024!

Cartoon gemaakt door Lodewijk van www.lokocartoons.nl

Tijdcodes

  • 01.00 Veranderen gaat om ideeen te laten landen in een lokale werkpraktijk
  • 02.00 Ontwerptheorie en zelfsturende teams
  • 04.30 Emotionele verbinding met een grote ambitie
  • 06.00 Persoonlijke motieven en vragen in een veranderproces: een identiteitsvraagstuk
  • 09.00 Emotionele onderstroom
  • 11.00 Leerangst en de wens om te willen bewegen (gevoelde urgentie)
  • 14.00 Oude gedrag, de beginfase van veranderen en een ambitie formuleren
  • 15.00 Aandacht voor de onderstroom
  • 18.00 Waarom, waarom, waarom, daar ontstaat energie, of niet
  • 24.00 De kamer uitlopen, discussies en welles nietes gesprekken
  • 27.00 De rol van leiderschap in verandering, hoe begin je?
  • 31.00 Denken over veranderen, diffuse veranderopgaves en zoeken naar aangrijpingspunten om beweging te organiseren
  • 37.00 Samenwerken doen om te leren samenwerken
  • 42.00 Dynamiek tussen veranderidee en lokale werkpraktijk
  • 46.00 Laag voor laag ingrijpen in een organisaties, waarom doen we dat? En welke rol spelen verticale relaties?
  • 50.00 Veranderkleuren, verschillende realiteiten in organisaties
  • 55.00 Eerste orde, tweede orde en derde orde verandering
  • 59.00 Privaat – publieke sector, ambitie en urgentie
  • 1.03 Overdracht, persoonlijk leiderschap en de rol van opvoeding en historie (de rol van de veranderaar)
  • 1.06 Onbewuste patronen in kaart brengen, ze opnieuw ervaren
  • 1.09 Afronding en blik vooruit!

Wanneer ben je verslaafd? En hoe kom je er vanaf? Tjipcast 023 met Cor de Jong

1 september 2019 Leiderschap en Verandermanagement, Persoonlijke en Professionele Ontwikkeling 57:10

Verslaving is een groot maatschappelijk probleem. Zo zijn er in Nederland ongeveer 1 miljoen mensen die zwaar en problematisch drinken. Maar van deze groep laat maar een kleine 80.000 mensen zich behandelen. En ongeveer 18% van de Nederlandse bevolking rookt dagelijks en is ‘verslaafd’. Waarom doen deze mensen dat? En waarom stoppen ze niet, het is immers levensbedreigend en zeker niet gezond! Verslaving is echter een complex verschijnsel. En afkicken blijkt niet makkelijk en vraagt om meer dan pure wilskracht. Er speelt vaak meer op de achtergrond zoals schaamte, onvermogen om te veranderen, sociale druk, eenzaamheid of meervoudige middelen afhankelijkheid. Verslaving is een chronische hersenziekte en vraagt specifieke hulp en begeleiding. Niet alleen het fysieke vraagt aandacht, in grote mate is het ook een gedragskwestie. In deze Tjipcast spreek ik hoogleraar verslaving en verslavingszorg Cor de Jong over verslaving, afkicken en kunnen minderen. We verkennen hoe verslaving werkt, hoe het ontstaat en op wat de belangrijkste aanknopingspunten zijn uit de wetenschap vandaag de dag.

Tijdcodes

  • 04.00 Het vak van verslavingszorg, ontwikkelingen in de afgelopen jaren
  • 05.00 Verslaving, wat is een werkbare definitie?
  • 07.00 Controleverlies
  • 09.45 Het gaat steeds een beetje slechter, maar merk je dat ook? Beloningssysteem en het programmeren van je hersenen
  • 13.00 Precies weten waar je kunt scoren
  • 15.00 Biologisch, sociaal en psychologische componenten van verslaving
  • 18.00 Diagnose stellen, vroeger en nu en de rol van schaamte
  • 21.00 Roken in de zorg
  • 24.00 Sociale druk van anderen
  • 27.00 Seksverslaving (film Shame), ongeluk en de zoektocht naar geluk
  • 31.00 Verslaving bij autochtonen, Aboriginals, Indianen en complexiteit van verslaving
  • 33.00 Minderen en je gebruik onder controle krijgen
  • 36.00 Fysieke routines in relatie tot verslaving
  • 39.00 Verslaving en de prestatiesamenleving
  • 43.00 Omgaan met tegenslagen
  • 47.00 Verslaving aan zinloze routines ook in de zorg
  • 50.00 Ervaring van Cor van bureaucratie in de zorg
  • 53.00 Sociale systeem aanpakken rondom de verslaafde
  • 56.00 Afronden en de verklarende woordenlijst