identiteit

Hoe geef je levensbeschouwing en zingeving vorm in een ontzuilende samenleving?

10 maart 2026 Innoveren en Verbeteren

Religie en levensbeschouwing zijn niet verdwenen uit de samenleving, maar van vorm veranderd. Juist daardoor wordt de vraag urgenter hoe scholen jongeren helpen om betekenis te geven aan wat ze meemaken, tegenkomen en onderzoeken. Waar vroeger kerk, zuil of schoolidentiteit vaak vanzelf een kader boden, groeit nu een werkelijkheid waarin tradities naast elkaar bestaan, vervloeien of juist op afstand zijn komen te staan.

Dat vraagt om een andere benadering van onderwijs. Niet alleen kennis van religieuze tradities blijft van belang, maar ook het vermogen om religieuze, morele en existentiële vragen in de wereld te herkennen. De centrale gedachte in dit gesprek is dat levensbeschouwelijk onderwijs niet (alleen) moet blijven steken in abstracte “zinvragen”, maar concreet, onderzoekend en wereldgericht moet zijn. Bij objecten, verhalen, rituelen, gemeenschappen en ervaringen kunnen leerlingen leren zien wat anders onzichtbaar blijft.

Tegelijk klinkt er een pleidooi voor vakmatige scherpte. Levensbeschouwing is geen restcategorie voor vrije meningsvorming, maar een kennisgebied met eigen perspectieven, taal en didactiek. In een ontzuilende en diverse samenleving ontstaat zo niet minder, maar juist meer reden om dit vak opnieuw te doordenken: als plek waar kennis, oriëntatie en gesprek samenkomen.

Over deze thematiek spreek ik met:

Markus Davidsen, universitair docent godsdienstsociologie aan het Leids Centrum for Religiewetenschap aan de Universiteit Leiden en projectleider curriculumwerk van LERVO (Expertisecentrum Levensbeschouwing en Religie in het Voortgezet Onderwijs).

Kevin Reuter, docent op een middelbare school in Helmond en bestuurslid van de VDLG.

Gijs van Gaans, docentopleider en vakdidacticus verbonden aan ICLON in Leiden en de ILO in Amsterdam, daarnaast docent geschiedenis aan de Fontys Hogeschool in Tilburg. Ook is hij lid van de curriculumwerkgroep van LERVO.

Een aantal kernbevindingen:

✦ Ontzuiling betekent niet dat religie verdwijnt, maar dat betrokkenheid diffuser, diverser en minder vanzelfsprekend wordt. Daardoor moeten scholen nieuwe manieren vinden om religie en zingeving zichtbaar en bespreekbaar te maken.

✦ De sprekers pleiten voor levensbeschouwelijk onderwijs dat niet alleen draait om persoonlijke meningen, maar ook om krachtige, disciplinaire kennis. Leerlingen moeten leren kijken met begrippen en perspectieven die thuis vaak niet vanzelf worden aangereikt.

✦ Abstracte modellen rond “zinvragen” blijken voor veel leerlingen te ver weg. Concreet werken met objecten, praktijken, verhalen en onderzoek sluit beter aan bij hun nieuwsgierigheid en ervaring.

✦ De perspectiefgerichte benadering biedt een gemeenschappelijke taal voor curriculumontwikkeling. Daarmee proberen de betrokkenen verschillende visies binnen het vak te verbinden zonder de eigenheid van het vak te verliezen.

✦ Levensbeschouwelijk onderwijs raakt aan actuele thema’s als polarisatie, prestatiedruk, identiteit en verbondenheid. Het vak kan leerlingen helpen om niet alleen zichzelf, maar ook de wereld en hun verhouding daartoe beter te verstaan.

Deze aflevering maak ik samen met de Vereniging van Docenten Levensbeschouwing en Godsdienst (VDLG).

Meer lezen over dit onderwerp? Hieronder een lijst met boeken, sites, publicaties en tips!

Religieuze geletterdheid als krachtige kennis

Bezoek hier het expertisecentrum levensbeschouwing en religie (LERVO)

Religie, levensbeschouwing en burgerschap op school

Nieuwe werelden openen: perspectieven op levensbeschouwing en religie

Knowledge, judgement and the curriculum: On the past, present and future of the idea of the Practical

Interview met Markus Altena Davidsen over LERVO

Meer over perspectiefgericht onderwijs vind je hier

Bronnen van zin: perspectieven op religieuze verschijnselen

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:03 – Introductie gasten
01:27 – Inspiratieboeken curriculum
02:33 – Relevantie van religie
04:17 – Vloeibare religie
05:45 – Onderwijs verandering
07:17 – Groeiende diversiteit
09:26 – Andere zingeving
14:26 – Historische trends
16:28 – Curriculumontwikkeling nu
17:57 – Perspectiefbenadering uitgelegd
22:32 – Leerlingenonderzoek religie
25:48 – Motivatie betekenis
31:16 – Abstracte zinvragen
37:50 – Toekomst vakgebied

Wat doet sociale media met het zelfbeeld van jongeren?

24 januari 2024 Persoonlijke en Professionele Ontwikkeling 0:22:52

Influencers hebben een steeds grotere invloed op het zelfbeeld van jongeren. Fitness influencers promoten bijvoorbeeld een specifiek lichaamsbeeld en bijbehorend schoonheidsideaal bij jongeren. Dit leidt er zelfs toe dat jongeren naar een plastisch chirurg stappen voor filters, botox of zelfs een operatie. Door sociale media is deze invloed zeer groot geworden. En gek genoeg wordt hier nog maar weinig onderzoek naar gedaan. Ik ga over de tussen sociale media en zelfbeeld in gesprek met Lauren Walet. Lauren studeert filmwetenschappen aan de Universiteit Leiden. En ze loopt momenteel stage bij museum Beeld en Geluid. Ze is daarnaast producent en regisseur van korte films.

Op 15 januari is haar POD over lichaamsbeeld en sociale media live gegaan in het mediamuseum Beeld en Geluid. Hiervoor heeft Lauren onderzoek gedaan naar de wisselwerking tussen sociale media en het zelfbeeld van jongeren, met dus een focus op het lichaamsbeeld. Ook met betrekking tot influencers. Hoe gaan onzekere jongeren met sociale media om? Welk effect heeft het bewerken van je eigen lichaam op je zelfbeeld en hoe voelen jongeren zich nadat ze hun uiterlijk digitaal aanpassen via een app of website? Over dit soort vragen (en meer) gaat deze podcast!

Deze podcast serie maak in samenwerking met Beeld en Geluid Onderwijs. Check de speakernotes van deze podcast voor meer informatie of ga nu meteen naar www.beeldengeluid.nl/onderwijs. Wist je dat Beeld & Geluid en geluid één van de grootste media-archieven ter wereld beheert? Denk aan radio- en televisieprogramma’s, maar ook foto’s en webvideo’s. In de collectie van het het onderwijs kan iedereen uit het onderwijs gratis gebruik maken van dit archief. 

Sociale Media & Zelfbeeld van jongeren? Hieronder een paar van de populairste fragmenten kant & klaar voor in je les: 

Fragment uit: Mooier wordt het niet – BNNVARA – 2019

Fragment uit: Hoedan – EO – 2023

Lesvideo Zelfbeeld

Check hieronder ook wat foto’s van de POD en bekijk eens dit filmpje over het Kylie Jenner pakket.

Hoe word je een wijze leraar met een eigen kleur? Tjipcast 164 met Ietje Pauw

31 januari 2022 Didactiek en Pedagogiek, Persoonlijke en Professionele Ontwikkeling 00:52:37

Ietje Pauw is lector Narratieve Professionele Identiteit aan deze hogeschool KPZ. Ze doet onderzoek naar de professionele identiteit van leerkrachten. Aan de hand van tal van voorbeelden uit de praktijk ga ik met Ietje in gesprek over de werkomgeving van studenten die kiezen om les geven op de basisschool. Volgens Ietje is reflectie teveel een invuloefening geworden en ‘raakt’ het niet altijd meer. En dat is zonde, want reflectie is wel degelijk een krachtige bron om te leren. Vandaar haar pleidooi om te werken met verhalen. Verhalen bieden een onuitputtelijke bron van inspiratie en inzicht om te werken aan professionaliteit en ontwikkeling. Luister mee naar een bijzonder gesprek over onderwijs!

Je kunt ons gesprek ook op YouTube bekijken:

Check zeker ook de boeken die Ietje heeft geschreven over de narratieve professionele identiteit van de leerkracht:

Een leraar als geen ander: ontwikkeling van professionele identiteit van leraren door verhalen

Wie is de moderne mens? Tjipcast 006 met Ger Groot

13 mei 2019 Filosofie en Verdieping, Leiderschap en Verandermanagement 1:01:03

Wie zijn wij als modern denkende mensen? Wat is onze identiteit en hoe worden wij vandaag de dag beïnvloedt door onze historie? In deze Tjipcast ga ik in gesprek met filosoof en schrijver Ger Groot. We identificeren belangrijke kenteringen en veranderingen die ons als moderne denkers in de 21ste eeuw hebben beïnvloedt. Zo is de gedachte dat wij individuen zijn (met bepaalde rechten) gek genoeg nog een zeer recente opvatting. Daarnaast verkennen we de rol die religie heeft onze identiteitsvorming. Ook verkennen we hoe vandaag de dag het ‘contractsdenken’ een steeds prominentere rol speelt in ons leven. Deze economische realiteit neemt zelfs de politieke functie over: alles draait om groei, kosten, baten en opbrengsten. Maar hoe erg is dit eigenlijk? Een tegengestelde beweging is de steeds bredere aandacht voor intuïtie, gevoel en emotie als thermometer om levenskeuzes op te baseren. Waarom is dit ‘gevoel’ vandaag de dag zo belangrijk? Een Romein of Ridder uit de Middeleeuwen zou zich hier niet snel door laten leiden! Kijk of luister naar een uitermate boeiend en mooi gesprek met de schitterende verteller Ger Groot!

Cartoon door Lodewijk van Loko Cartoons

Speakersnotes

 

Boeken die op tafel liggen

Tijdcodes

  • 01.40 Oratie Ger Groot
  • 01.50 Columns van Ger Groot in de Trouw
  • 02.20 Filosofische antropologie
  • 02.40 One damn thing after the other
  • 03.00 De mens denkt dat hij is opgenomen in de geschiedenis
  • 03.50 Een Middeleeuwer dacht heel anders: de rol van de eeuwigheid (verticaal)
  • 04.30 Historie van verleden naar de toekomst, pas toen ging de mens historisch denken
  • 05.30 De mens bezit natuurlijke rechten, maar hoe normaal is deze gedachte?
  • 06.10 De antwoorden zijn gebleven, maar de tijden zijn veranderd
  • 07.00 Dezelfde antwoorden, in een andere context. De relatie met god, bezien vanuit Kierkegaard. Ieder mens doet het op ‘zijn eigen’ manier
  • 08.30 Existentiële kwesties, dat kan niemand voor jou beantwoorden, link naar Jean Paul Sartre met praktijkvoorbeeld
  • 09.30 Persoonlijke afwegingen versus de ratio, waar vind je het antwoord op de vraag wat je roeping is?
  • 10.00 Authenticiteit
  • 12.00 Bezitsdrang, de rol van welvaart op onze identiteit
  • 13.00 De wetenschap kan niet zo heel goed uit de voeten met het specifieke, waarom is dat zo?
  • 14.00 De romantiek en het bestaansrecht van het individuele
  • 15.00 De opkomt van het nationalisme in de 18e eeuw, de link met het rationele, universele denken en de Franse taal
  • 15.30 De filosoof Herder en zijn denken, kijk hier voor meer informatie
  • 17.00 De mop van Kierkegaard: over een gek die uit het gekkenhuis ontsnapt
  • 18.40 René Descartes en zijn invloed op de wetenschap en ons wereldbeeld
  • 21.20 Verliefdheid, een tijdelijke vorm van waanzin. Wat maakt dat we hier ons hele leven aan koppelen?
  • 25.00 Het idee van het contract tussen mensen
  • 26.00 de tien geboden als contract
  • 31.00 Economisering van ons bestaan?
  • 36.00 De mens is helemaal niet zelfstandig en individueel, we zijn sociaal en handelen ook tegengesteld aan eigenbelang
  • 39.50 De industrialisatiefase. Wat heeft dit voor invloed op ons denken?
  • 42.40 De natuur is geen antropologisch wezen
  • 42.50 We moeten ons weer leren verhouden tot de natuur, daar zijn we wel volop mee bezig!
  • 44.00 Het leven verloopt niet in een ideale lijn, risico’s horen bij het bestaan, dat moeten we wellicht opnieuw leren aanvaarden
  • 46.40 Hoe ziet Ger de rol van het kwaad?
  • 49.30 Het kwaad is ook aantrekkelijk, het trekt aan!
  • 53.00 Stierenvechten als ritueel en blik op kwaad en goed
  • 55.00 De eliten in de samenleving
  • 58.00 Start van de democratie en wat kan een democratie wel en niet voor ons betekenen?