Veel onderwijsvernieuwing strandt niet op een gebrek aan ideeën, maar op de manier waarop scholen zijn georganiseerd. Daar ligt de kern van dit gesprek over het voortgezet onderwijs. Jeroen Imants laat zien hoe hardnekkig structuren als het leerstofjaarklassensysteem, vroege selectie, summatieve toetsing en een ver doorgevoerde opsplitsing van taken het leren van leerlingen én het werk van leraren beïnvloeden.

Jeroen Imants zijn punt is niet dat alles anders moet om het anders zijn. Wel dat duurzame verbetering alleen kans krijgt wanneer scholen ook hun organisatie durven herzien. Zolang leraren vooral individueel verantwoordelijk blijven voor losse klassen, vakken en resultaten, raken goede initiatieven versnipperd. Dan ontstaat er veel inzet, maar weinig bestendige verandering. Jeroen heeft een lezenswaardig boek geschreven over anders organiseren in het voortgezet onderwijs.

Opvallend in het gesprek is dat anders organiseren hier niet wordt neergezet als modieuze innovatie, maar als een poging om samenhang terug te brengen: tussen vakken en vaardigheden, tussen begeleiden en lesgeven, tussen feedback en leren, en tussen de verantwoordelijkheid van individuele leraren en het gezamenlijke werk van teams. Dat maakt het vraagstuk urgent. Want wie beter onderwijs wil, kan niet alleen naar didactiek kijken. Ook de structuur van de school bepaalt wat er mogelijk wordt en waar kansen liggen om duurzaam te verbeteren.

Kernpunten uit de podcast:

🔧 Duurzame onderwijsverbetering vraagt volgens Iemans om veranderingen in de structuur van de school, niet alleen om goede losse initiatieven. Zonder structurele aanpassing verwateren vernieuwingen snel.

🧩 Het voortgezet onderwijs is sterk georganiseerd rond fragmentatie: leerjaren, vakken, selectiemomenten, toetsen en begeleidingsrollen zijn vaak van elkaar gescheiden. Die versnippering belemmert betekenisvol leren.

📊 De huidige organisatie stimuleert veel summatieve toetsing, omdat scholen voortdurend moeten selecteren en normeren. Daardoor krijgt feedback vaak te laat en in een vorm die weinig helpt bij het leren.

🤝 Iemans pleit voor meer gezamenlijke verantwoordelijkheid van leraren, waarbij teams niet alleen onderwijs geven, maar ook samen het leren van leerlingen volgen en verbeteren. Dat vraagt om positieve wederzijdse afhankelijkheid én individuele aanspreekbaarheid.

🧭 Voor schoolleiders ligt er een strategische opdracht: verschillende beleidsterreinen met elkaar verbinden en langdurig sturen op samenhang. Anders organiseren is volgens hem een meerjarig proces dat sterk leiderschap vraagt.

Quotes uit het gesprek

“Veranderingen in de structuur zijn nodig om duurzame verbeteringen in het lesgeven en in het leren van de leerlingen mogelijk te maken.”

“Formatief handelen en evalueren overal waar het kan en alleen summatief beoordelen waar het moet.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:00 – Intro gesprek
00:59 – Anders organiseren
04:03 – Teamonderwijs basisonderwijs
07:05 – Schoolstructuur innovatie
09:22 – Duurzame verbetering
13:57 – Vroege selectie
17:04 – Toetscultuur selectie
19:43 – Formatieve feedback
23:22 – Niveauverschillen leerlingen
26:11 – Brede brugklas
30:27 – Professionele leergemeenschappen
34:05 – Kennis vaardigheden
39:20 – Positieve afhankelijkheid
43:23 – Strategisch leiderschap

In het onderwijs gaat het vaak over welzijn, motivatie, gelijke kansen en persoonlijke ontwikkeling. Allemaal belangrijke thema’s. Maar wat gebeurt er als we daarbij uit het oog verliezen dat leren zelf óók een vorm van emancipatie is? Dat goed leren lezen, rekenen en denken niet alleen schoolse prestaties beïnvloedt, maar ook samenhangt met mentaal welzijn, maatschappelijke participatie en sociale mobiliteit?

In dit gesprek staat precies die vraag centraal. Hoogleraar Wouter Duyck betoogt dat het onderwijs de afgelopen decennia te vaak is meegegaan in romantische ideeën over zelfontdekkend leren, vaardigheden los van kennis en een bijna vanzelfsprekend wantrouwen tegenover begrippen als intelligentie en ambitie. Daar zet hij een ander perspectief tegenover: cognitieve ontwikkeling is geen bijzaak, maar de kern van wat onderwijs uiteindelijk is. Over deze redenering schreef hij een zeer lezenswaardig boek: Mijn kind, slim kind. Waarom lezen en tellen de wereld zullen redden. Over dit boek ging ik met hem in gesprek. Collega Erik Meester schoof ook aan als co-host!

In dit boek onderbouwt Wouter een ongemakkelijke, maar zeer urgente gedachte. Misschien is de daling in lees- en rekenprestaties niet alleen een probleem voor de schoolresultaten, maar ook voor welzijn, kansengelijkheid en de kwaliteit van de samenleving als geheel. Wie lezen en rekenen relativeert, relativeert daarmee uiteindelijk ook de voorwaarden waaronder kinderen zelfstandig, veerkrachtig en vrij kunnen worden. Zijn we ongemerkt beland in een cultuur van lage verwachtingen?

Kernpunten uit de podcast:

📚 Lezen en rekenen is een fundament
Volgens Wouter Duyck zijn lezen en rekenen geen beperkte schoolvaardigheden, maar de basis voor verdere ontwikkeling, maatschappelijke deelname en sociale mobiliteit.

🧠 Leren en welzijn horen bij elkaar
Welzijn is niet alleen een voorwaarde om te leren; leren kan juist ook bijdragen aan zelfvertrouwen, grip, veerkracht en mentaal welzijn.

🎯 Intellectuele ambitie doet ertoe
Een cultuur van “goed genoeg” beperkt vooral leerlingen die juist veel baat hebben bij hoge verwachtingen en stevige cognitieve uitdaging.

👩‍🏫 Didactiek maakt het verschil
De kwaliteit van de leraar en de gekozen aanpak zijn cruciaal. Directe instructie, herhaling, oefening en feedback sluiten volgens Duyck beter aan bij hoe leren werkt.

⚖️ Gelijke kansen vragen om sterke kennisbasis
Kansengelijkheid ontstaat niet door cognitieve eisen te verlagen, maar door meer leerlingen toegang te geven tot krachtige kennis en goed onderwijs.

Quotes uit het gesprek

“We zijn een beetje vergeten dat slim zijn een motor is van ontwikkeling, ook van sociale ontwikkeling.”

“Leren en mentaal welzijn zijn helemaal geen tegengestelden. In tegendeel: goed kunnen denken is ook goed kunnen voelen.”

“Als je gelijke kansen wil, moet je niet het gymnasium afschaffen. Je moet ervoor zorgen dat Mohammed in het gymnasium geraakt.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:00 – Intro gesprek
01:18 – Onderwijs debat
02:26 – Slimheid en onderwijs
03:35 – Welzijn en leren
07:03 – Intellectuele ambitie
09:02 – Basis vaardigheden
11:03 – Directe instructie
13:31 – Begrijpend lezen
17:56 – Pedagogiek onderwijs
25:29 – Leraren opleidingen
34:18 – Niveaugroepen onderwijs
41:50 – Toetsing in het onderwijs
44:40 – Kunstmatige intelligentie