universiteit

Wat is het ambacht en de kunst van leraar zijn?

19 december 2025 Filosofie en Verdieping

In deze aflevering ga ik in gesprek met Pieter Baay en Gert Biesta over het boek Leraar zijn: ambachtelijk en kunstzinnig. We onderzoeken wat het leraarschap vraagt wanneer je voorbij methodes, recepten en eenduidige evidence informed ‘lesgeven’ wetmatigheden kijkt. Centraal staat de vraag hoe vakmanschap, kunstzinnigheid, verhalen en kwetsbaarheid samenkomen in de dagelijkse lespraktijk. Wat betekent het om onderwijs te zien als een menselijke, veranderlijke praktijk waarin hoofd, hart en handen meedoen? En hoe kunnen leraren, scholen en onderwijsprofessionals deze praktijk in beeld brengen? Een gesprek dat uitnodigt om onderwijs ruimer te benaderen: kunstzinnig Ć©n vanuit vakmanschap.

Wat kan je verwachten?

šŸ› ļø Leraarschap is een ambacht: het vermogen om met vakmanschap te handelen in onvoorspelbare en weerbarstige onderwijspraktijken.

šŸŽØ Leraarschap als kunst: leerlingen raken en in beweging brengen door ruimte te laten voor betekenis, vrijheid en eigen antwoorden en betekenisgeving.

šŸ“– Verhalen boven recepten: praktijkverhalen maken zichtbaar wat onderwijs werkelijk is, voorbij vaste methodes en regels. Hier zien we meer diepgang terug in vergelijking met de puur ‘evidence informed’ uitsnede van lesgeven.

šŸ”„ Kennis als ervaring: leren ontstaat wanneer kennis wordt ervaren, toegeĆ«igend en verbonden met hoofd, hart en handen.

šŸŒ± Kwetsbaarheid en vrijheid: de leraar staat niet boven maar tussen de leerlingen en durft onzekerheid te tonen als onderdeel van leren.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Klassewerkplek. Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert. Wil je meer weten over hoe zoā€™n gelukkige werkplek eruit kan zien? Check dan snel www.klassewerkplek.nl en doe mee!

En Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn?Ā Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk opĀ www.wetenswaardig.nlĀ voor meer informatie!

00:00 Intro & thema van de aflevering
00:26 Voorstellen gasten: Pieter Baay & Gert Biesta
00:59 Het boek: Leraar zijn ā€“ ambachtelijk en kunstzinnig
01:49 Waarom dit boek geschreven is
02:26 Leraarschap is meer dan methodes en recepten
03:08 Het ambacht van de leraar
03:26 Het kunstzinnige: leerlingen raken en in beweging brengen
04:27 Meervoudigheid en het mysterie van de klas
05:17 De kracht van verhalen in onderwijs
06:08 Kunst, evidence en vrijheid van de leerling
07:41 Hoofd, hart en handen in leren
08:32 Beroepshouding en lichamelijkheid in onderwijs
09:09 Filosofie in het boek: Aristoteles
10:09 Veranderlijke processen en praktische wijsheid
11:44 Leraar zijn is geen leerlingen ā€˜opkwekenā€™
12:23 Kennis als ervaring en toe-eigening
13:24 Oude filosofie en modern leren
14:31 Onderwijs als creƫren en organiseren van toeval
15:30 De omweg: indirecte en betekenisvolle didactiek
16:40 Vragen naar ervaringen i.p.v. leeropbrengsten
18:05 Lespraktijken: driehoek, cirkel en vierkant
19:07 Kwetsbaarheid en het risico van het vak
20:27 Professionele dialoog in scholen
21:03 Niet boven maar tussen de studenten staan
22:24 Experimenteren met het kunstzinnige in de les
23:03 Ideeƫn voor vervolg en praktijkboek
24:01 Afsluiting en uitnodiging aan de luisteraar

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe krijgen we het fundament van het onderwijs op orde?

8 december 2025 Innoveren en Verbeteren 38:27

In deze aflevering praat ik met Jacquelien Bulterman over haar boek Het lerarentekort, pleidooi voor vakmanschap. We bespreken de dieperliggende oorzaak van het lerarentekort: vakmanschap en kennisontwikkeling zijn uit elkaar gegroeid in Nederland. Simpel gezegd: tal van experts praten ‘over’ het onderwijs terwijl ze niet voor de klas staan. Terwijl de kennis van leraren die voor de klas staan geen echte ‘waarde’ heeft. Willen we het onderwijs weer in een opwaartse spiraal krijgen dan is het cruciaal wetenschap en praktijk weer bij elkaar te brengen. Maar hoe pak je dat aan? En waarom blijk dit in de praktijk zo lastig te realiseren?

Wat kan je verwachten?

šŸ”§ Vakmanschap centraal: Echte onderwijskwaliteit ontstaat wanneer leraren handelingskennis ontwikkelen en delen binnen de school. Wetenschap en experts ‘om de schoolcontext heen dienen zich hier dienstbaar aan op te stellen.

šŸ”„ Kloof dichten tussen theorie & praktijk: Onderzoek krijgt meer waarde wanneer onderzoekers zelf regelmatig voor de klas staan en theorie samen met leraren ontwikkelen.

šŸ§© Context doet ertoe: Buitenlands onderzoek of modellen kunnen niet zomaar worden overgenomen; onderwijs vraagt altijd om contextgevoelige interpretatie.

šŸ‘„ Samen verbeteren: Werkvormen zoals lesson study laten zien dat gezamenlijke lesvoorbereiding, uitvoering en reflectie de kwaliteit Ć©n professionaliteit versterken.

šŸ« Systeemkeuzes zijn nodig: Minder functies buiten de klas, meer focus op vakinhoud en pedagogiek, en mogelijk een beroepsregister dat praktijkervaring verplicht stelt.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Klassewerkplek.Ā Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert.Ā Wil je meer weten over hoe zoā€™n gelukkige werkplek eruit kan zien?Ā Check dan snelĀ www.klassewerkplek.nlĀ en doe mee!

En Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hoe gebruik je data (learning analytics) om je onderwijs vorm te geven? Te gast bij de Surf onderwijsdagen!

12 november 2021 Didactiek en Pedagogiek, Innoveren en Verbeteren 47:20

Dit is de tweede podcast die ik maakte tijdens de SURF onderwijsdagen voor mbo, hbo en wetenschappelijk onderwijs. Tijdens deze dagen gaat het over ICT-vernieuwing. Het thema van het congres is van groei naar bloei. Veel van de gesprekken gaan dus over ICT-voorzieningen, hybride leren, onderwijsinnovatie, flexibilisering en bijvoorbeeld slim data gebruik. We gaan het hebben over studie data en learning analytics. Hoe gebruik je data om je onderwijs vorm te geven? Wat doet het eigenlijk met studenten als ā€˜alles gemeten wordt?ā€™ En zijn docenten hier wel klaar voor? Kortom, tijd voor een gesprek.

De podcast werd live gestreamd tijdens het congres. Tijdens de podcast stelt het publiek vragen aan de hand van stellingen. Mijn gasten aan tafel:

  • JaapJan Vroom, senior adviseur onderwijsinnovatie en technologie ondersteund leren, Deltion. En aanvoerder data ondersteund onderwijs bij het programma doorpakken op digitalisering in het MBO.
  • Prince Illis, student economie aan de Erasmus Universiteit.
  • Justian Knobbout, expert learning analytics en docent aan de Hogeschool Utrecht

Hoe kunnen micro-credentials een leven lang leren aanjagen? Te gast bij de Surf onderwijsdagen!

10 november 2021 Didactiek en Pedagogiek, Innoveren en Verbeteren 43:05

Vandaag ben ik afgereisd naar Den Bosch. Ik ben te gast bij de SURF onderwijsdagen voor mbo, hbo en wetenschappelijk onderwijs! Tijdens deze dagen gaat het over ICT-vernieuwing. Het thema van het congres is van groei naar bloei. Veel van de gesprekken gaan dus over ICT-voorzieningen, hybride leren, onderwijsinnovatie, flexibilisering en bijvoorbeeld slim data gebruik. Ik hoorde ook een nieuwe term: micro credentials. Een soort ‘open badges’ of digitale insignes die laten zien dat iemand bepaalde kennis of vaardigheden beheerst. Wat kan je hiermee en voor wie is dit een uitkomst? In deze podcast ga ik dieper in op deze invulling van flexibilisering van het hoger onderwijs.

De podcast werd live gestreamd tijdens het congres. Tijdens de podcast stelt het publiek vragen aan de hand van stellingen. Mijn gasten aan tafel:

  • Ulrike Wild, directeur onderwijsvernieuwingĀ Wageningen University & Research en aanvoerder zone Flexibilisering Versnellingsplan Onderwijsinnovatie met ICT
  • Bart Lamboom, projectleider pilot microcredentials
  • Wilfred Rubens, zelfstandigĀ adviseur, projectleider, blogger (www.te-learning.nl) en docentĀ Technology Enhanced-learning en aan de open universiteit

Wat meet een toets? En word je er slimmer van? Tjipcast 140 met Casper Hulshof, Frederike Jansen en Hessel Hettema

22 augustus 2021 Didactiek en Pedagogiek 00:53:12

Casper Hulshof is een welbekende docent aan de studie Onderwijswetenschappen aan de Universiteit Utrecht, die Hessel en Frederike allebei hebben gevolgd. Zijn kritische perspectief op het onderwijs, maar vooral ook zijn humoristische en intrigerende colleges zijn hen bijgebleven. Aan het einde van zijn cursussen toetst Casper het liefst met meerkeuzevragen met drie antwoorden, maar waarom is deze manier van toetsing zijn favoriet? Wat meten toetsen? Wat zeggen cijfers? In deze laatste aflevering van het drieluik over de rol van de universiteit in de samenleving, nemen we de rol van toetsing binnen de universiteit onder de loep en bediscussiƫren we persoonlijke voorkeuren en anekdotes.

Via onderstaande link bekijk je ons gesprek op YouTube:

Vergeet je niet te abonneren op het YouTube kanaal en mis niks.

Wat leer je als student op de universiteit? Tjipcast 139 met Henk Kummeling, Frederike Jansen en Hessel Hettema

15 augustus 2021 Didactiek en Pedagogiek 00:46:52

In deze tweede aflevering uit een drieluik in samenwerking met studenten Hessel een Frederike nodigen we Henk Kummeling, rector magnificus van de Universiteit Utrecht uit aan tafel. Sinds 2018 bekleed hij deze functie, waarbij hij een beleid voert pro interdisciplinariteit, internationalisering, kleinschalig en intensief onderwijs. Tijdens het gesprek komt zijn persoonlijke passie voor verbinding tussen de universiteit en de maatschappij goed boven tafel en enthousiasme en anekdotes voeren de boventoon in deze aflevering. Wat zou de universiteit studenten moeten leren? In hoeverre word je aan de universiteit voorbereid voor de arbeidsmarkt? En hoe wordt persoonlijke ontwikkeling gestimuleerd binnen de universiteit?

Via onderstaande link bekijk je ons gesprek op YouTube:

Vergeet je niet te abonneren op het YouTube kanaal en mis niks.

Leven studenten in een ‘studentenbubbel’? Tjipcast 136 met Frederike Jansen en Hessel Hettema

18 juli 2021 Didactiek en Pedagogiek 00:37:42

Er zijn nogal wat stigma’s rondom studenten, het studentenleven en de universiteit. Fenomenen als de zesjescultuur, feestbeesten en elitair zijn stereotypes die hand in hand lijken te gaan met het denkbeeld over het Nederlandse studentenleven. Hoe kijken studenten zelf tegen deze stigma’s aan? Zijn deze per se negatief? Leven studenten in een zogenaamde studentenbubbel? Wat komt er nou eigenlijk echt kijken bij studeren in deze tijd, gekenmerkt door sociale media, het leenstelsel en prestatiedruk. Deze Tjipcast aflevering is onderdeel van een drieluik in samenwerking met Hessel en Frederike (allebei student). We spreken over de rol van de universiteit in de samenleving, maar maken in deze eerste aflevering vooral kennis met hen, hun eigen ervaring met het studentenleven en de manier waarop zij over de rol van de universiteit binnen de maatschappij denken. Deze podcast is opgenomen in samenwerking met studievereniging onderwijswetenschappen en ALPO in Utrecht: VOCUS.

Via onderstaande link bekijk je ons gesprek op YouTube:

Evidence based lesgeven klinkt mooi, maar word je er een betere docent van? Tjipcast 125 met Wim van de Hulst

30 mei 2021 Didactiek en Pedagogiek 00:55:22

In deze podcast praat ik met wiskundedocent Wim van de Hulst over de relatie tussen onderwijswetenschappen en de dagelijkse praktijk van de docent of leerkracht. Evidence based lesgeven is bezig aan een belangrijke opmars in Nederland (sommige noemen dit evidence informed lesgeven). En gelukkig maar, want er is ontzettend veel kennis beschikbaar over didactiek, toetsing, klassenmanagement en bijvoorbeeld pedagogiek. Spannende vraag is wel of dit ‘altijd’ leidt tot betere leerprocessen en onderwijsresultaten. En of het binnen sommige domeinen nog toegestaan is hier kritische vragen over te stellen. Goed lesgeven begint bijvoorbeeld bij het vakmanschap van de docent. En wat te doen als hij of zij er een onderwijsopvatting op nahoudt die haaks staat op de wetenschap maar wel ‘werkt’? Kortom: hoe zit het met de relatie tussen evidence based lesgeven en het ambacht van de leraar of docent? Mogen we dit vandaag de dag nog kritisch bespreken of is dat ‘not done’? Luister nu naar een belangrijk gesprek over de relatie tussen wetenschap en onderwijs!

Je kunt deze podcast ook bekijken via het Tjipcast YouTube kanaal:

Een levenlang leren klinkt prachtig: maar wat bedoelen we hier eigenlijk mee? Tjipcast 110 met Gert Biesta

7 maart 2021 Didactiek en Pedagogiek, Filosofie en Verdieping, Persoonlijke en Professionele Ontwikkeling 54:09

In deze podcast spreek ik uitgebreid met Gert Biesta over de betekenis van een levenlang leren. Gert is momenteel professor of public education aan de universiteit van Ireland in Maynooth en bekleedt een vergelijkbare leerstoel aan de universiteit van Edinburhough. Maar eigenlijk reist hij de wereld over om les te geven, onderzoek te doen en te schrijven. Hij in de wereld van onderwijs en leren een autoriteit. Zo introduceerde hij de veelgebruikte drieslag in onderwijs, kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming. In zijn algemeenheid verbindt Biesta onderwijsfilosofie en pedagogiek om zo onderwijsactiviteiten te bestuderen en te omschrijven. Minder bekend is zijn studie en werk naar een leven lang leren. Een belangrijk uitgangspunt als het gaat om beleidsvorming in Nederland gericht op participatie, innovatie van werk en duurzame inzetbaarheid van mensen. En daarmee is er ook hier een duidelijke verbinding met onderwijs. Vragen die we in deze podcast bespreken zijn onder andere:

  • Welke verantwoordelijkheid heeft een overheid om een volwassenen de kans te bieden om zich te blijven ontwikkelen en te professionaliseren?
  • Is leren een recht voor mensen, of een plicht?
  • En als het nu iets is dat vooral bij de mensen zelf ligt, wat doen we dan met mensen die we niet bereiken?
  • Waar is volwassenen onderwijs en educatie in een samenleving nu eigenlijk voor bedoeld?
  • Waar hebben we het eigenlijk over als we spreken over leren? Is het een woord wat nog betekenis heeft?
  • Waar zit het contrast tussen onderwijs en leren? Halen we deze begrippen niet snel door elkaar?
  • Bij bovenstaande themaā€™s is het noodzakelijk te verkennen: Wat is nu eigenlijk een leven lang leren? Hoe vullen we dat in? Hoe ook niet?
  • Wat betekent bovenstaande verkenning voor ons land? Waar moeten we mee aan de slag?

Je kunt dit gesprek ook bekijken op het YouTube kanaal:

Gert Biesta heeft een aantal prachtige boeken geschreven. Je kunt deze vinden op de boekenplank.

Op weg naar de verkiezingen: over Onderwijs. Tjipcast 109 met Annet Kil, Ellen van Gaalen en Patrick Banis

3 maart 2021 Didactiek en Pedagogiek, Leiderschap en Verandermanagement 39:59

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart 2021 maak ik in opdracht van het CAOP, kennis- en dienstencentrum op het gebied van arbeidszaken, drie podcasts over het onderwijs, de zorg en de arbeidsmarkt. Wat zijn de toekomstige urgente vraagstukken? Welke ontwikkelingen zijn relevant voor een nieuw te vormen kabinet? Hoe komen we sterker uit de huidige coronapandemie? 

In deze podcast staat het onderwijs centraal. We bespreken drie themaā€™s: het lerarentekort, onderwijs na corona en kansenongelijkheid. Met als terugkerende vraag: Wat is de rol van de overheid als het gaat om sterk onderwijs in Nederland? Dit bespreek ik met Annet Kil, voorzitter college van bestuur van de Gooische Scholen Federatie, Ellen van Gaalen, journalist bij het Algemeen Dagblad, en Patrick Banis, directeur arbeidsmarkt bij het CAOP.